Tıbbi ve tehlikeli atıkların ayrıştırılması, depolanması, teslimi ve kayıtları: güncel yönetmelikler ile SAS Hastane ve Ayaktan Sağlık Hizmetleri AY.1 ölçütlerinin uygulamadaki bağlantısı.
Tıbbi atık yönetimi, sağlık kuruluşlarında yalnızca kırmızı torbaların toplanmasından ibaret değildir. Enfeksiyöz atıkların, kesici ve delici malzemelerin, tehlikeli kimyasalların ve ilaç atıklarının doğru sınıflandırılması; çalışan güvenliği, çevrenin korunması ve kayıtların izlenebilirliği açısından birlikte ele alınmalıdır. Sağlıkta Akreditasyon Standartları (SAS), bu süreçlerin sorumluları belli, uygulaması izlenen ve sonuçları değerlendirilen bir sistem içinde yürütülmesini ister.
Bu rehber, 22 Ekim 2026 tarihinde incelenen resmî metinlere dayanarak Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ile Atık Yönetimi Yönetmeliği hükümlerini SAS Hastane v4 ve SAS Ayaktan Sağlık Hizmetleri v2 setlerindeki Atık Yönetimi ölçütleriyle ilişkilendirir. Mevzuat hükümleri hukuki yükümlülükleri, SAS ölçütleri ise ilgili akreditasyon programının gerekliliklerini belirler. Aşağıda verilen kontrol ve kayıt örnekleri, ayrıca belirtilmedikçe kurumun kendi işleyişine uyarlayabileceği uygulama önerileridir.
Tıbbi atıkların kaynağında ayrılması, kuruluş içinde taşınması, geçici depolanması ve işleme tesisine teslimi bakımından temel özel düzenleme, 25 Ocak 2017 tarihli Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği’dir. Sağlık kuruluşlarının ürettiği diğer atıklar için Atık Yönetimi Yönetmeliği ve atık türüne ilişkin özel düzenlemeler birlikte değerlendirilir.
Arama motorlarında hâlâ karşılaşılan 2005 tarihli Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği güncel genel dayanak olarak kullanılmamalıdır. Bu düzenleme, Atık Yönetimi Yönetmeliği’nin 27’nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi ve 28’inci maddesi uyarınca yürürlükten kaldırılmıştır. Güncel bir prosedürün kaynakçasına yalnızca eski yönetmeliğin adını yazmak, bugünkü yükümlülüklerin doğru izlendiğini göstermez.
Atık Yönetimi Yönetmeliği’nin 9’uncu maddesi atık üreticisinin yükümlülüklerini, 11’inci maddesi sınıflandırmayı, 13’üncü maddesi geçici depolamayı ve 15’inci maddesi kayıt düzenini açıklar. Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği’nde ise özellikle 9, 10, 11, 12, 22, 23 ve 28’inci maddeler sağlık kuruluşunun günlük uygulamasıyla doğrudan ilişkilidir. Kuruluş, genel düzenlemenin sürelerini tıbbi atıklara otomatik olarak uygulamamalıdır.
Evet. Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği’nin Ek-1 listesi yalnız hastaneleri kapsamaz. Tıp merkezleri, ayakta teşhis ve tedavi hizmeti veren merkezler, diyaliz merkezleri, laboratuvarlar, doktor muayenehaneleri ve diş ile ağız sağlığı muayenehaneleri de listede yer alır. Bu nedenle “yatış hizmetimiz yok, tıbbi atık planına ihtiyacımız bulunmuyor” yaklaşımı doğru değildir. Oluşan atığın türü, miktarı ve kuruluşun faaliyeti esas alınır.
Akreditasyon bakımından ise kuruluş türü ayrıca belirlenmelidir. Hastane bünyesindeki poliklinik hizmetinin ayaktan verilmesi, bu birimin bağımsız bir ayaktan sağlık kuruluşu olduğu anlamına gelmez. SAS Hastane v4 kapsamında değerlendirilen hastane ile SAS Ayaktan Sağlık Hizmetleri v2 kapsamında değerlendirilen bağımsız kuruluş kendi setini esas alır. Her iki sette de atık yönetimi AY.1 standardı altında düzenlenir; aynı kodların bulunması, setlerin bütün kapsamlarının aynı olduğu anlamına gelmez.
Tıbbi atıklar enfeksiyöz, patolojik ve kesici-delici atıkları içerir. Ancak bir sağlık kuruluşunda oluşan her atık tıbbi atık değildir. Tehlikeli kimyasallar, sitotoksik ve sitostatik ilaçlar, amalgam atıkları veya teknik hizmetlerden kaynaklanan bazı atıklar kendi özelliklerine göre sınıflandırılır. Bütün atıkları kırmızı torbaya koymak güvenli ve mevzuata uygun bir çözüm değildir; farklı riskleri birbirine karıştırır ve izlenebilirliği bozar.
Atık Yönetimi Yönetmeliği’nin Ek-4 listesindeki altı haneli kod, atığın kaynağı ve özellikleri birlikte değerlendirilerek seçilir. Yıldız işareti tehlikeli atığı belirtir. Aşağıdaki örnekler sınıflandırmayı anlamak içindir; kurumun bütün atıklarını kapsayan hazır bir kod listesi değildir.
| Atık kodu | Ek-4 kapsamındaki örnek | Kurumsal değerlendirmede dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| 18 01 03* | Enfeksiyonu önlemek amacıyla toplanması ve bertarafı özel işleme tabi atıklar | Tıbbi atık akışı ve özel toplama koşullarıyla birlikte değerlendirilir. |
| 18 01 06* | Tehlikeli maddeler içeren veya bunlardan oluşan kimyasallar | Kimyasalın tehlikelilik özellikleri ve uygun ambalajlama koşulları incelenir. |
| 18 01 08* | Sitotoksik ve sitostatik ilaçlar | Enfeksiyöz atıklarla aynı toplama yönteminin kullanılacağı varsayılmaz. |
| 18 01 10* | Diş tedavisinden kaynaklanan amalgam atıkları | Kaynağında ayrı toplama ve uygun işleme tesisine teslim akışı belirlenir. |
Ek-4’teki (A) ve (M) işaretlerinin değerlendirilmesi de önemlidir. Yönetmelik, (A) işaretli atıklarla tehlikelilik özellikleri belirlenmesi gereken (M) işaretli atıkları ayırır. Bir malzemenin yalnız görünüşüne veya kullanıldığı odaya bakarak kod verilmemelidir. Gerektiğinde güvenlik bilgi formları, süreç bilgileri ve mevzuatta öngörülen analizler kullanılır. Radyoaktif atıklar da sıradan tıbbi atık akışına dahil edilmez; kendi özel mevzuatı kapsamında yönetilir.
SAS Hastane v4 ve SAS Ayaktan Sağlık Hizmetleri v2 kaynaklarında AY.1.1–AY.1.5 ölçütleri ayrı ayrı doğrulanmıştır. Bu ölçütler, yasal yükümlülüklerin kurum içinde nasıl sürdürülebilir bir işleyişe dönüştürüleceğini değerlendirmeye yardımcı olur. Aşağıdaki son sütun, zorunlu belge adları listesi değil, kurumun kullanabileceği kanıt örnekleridir.
| SAS ölçütü | Değerlendirilen süreç | Örnek uygulama ve kanıt |
|---|---|---|
| AY.1.1 | Atık yönetimi süreçlerinin dokümante edilmesi | Güncel plan, birim bazında atık envanteri, taşıma güzergâhı ve kaza müdahale düzeni |
| AY.1.2 | Yönetsel yapının ve sorumlulukların belirlenmesi | Görev dağılımı, sorumluluk tanımları ve yönetimin izleme kayıtları |
| AY.1.3 | Kaynağında ayrıştırma, toplama, taşıma, geçici depolama ve azaltma | Saha gözlemleri, uygun ekipman, miktar kayıtları, depo kontrolleri ve teslim belgeleri |
| AY.1.4 | Atıkların iklim değişikliğine etkilerini azaltmaya yönelik uygulamalar | Güvenli azaltma ve uygun geri kazanım çalışmaları ile sonuçlarının değerlendirilmesi |
| AY.1.5 | Çalışanların atık yönetimi konusunda eğitilmesi | Göreve uygun içerik, katılım kaydı ve sahadaki uygulamanın gözlenmesi |
Bir SAS açıklamasında verilen atık örneği, tek başına hukuki atık kodu tayini yerine geçmez. Kuruluş, akreditasyon setindeki süreç kapsamını izlerken atığın yasal sınıfını ilgili yönetmelik ve eklerinden belirlemelidir. Benzer şekilde, imzalı bir talimatın bulunması doğru ayrıştırmanın sahada gerçekten yapıldığını kanıtlamaz.
Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği’nin 9 ve 22’nci maddeleri doğrultusunda plan, atığın oluştuğu noktadan kuruluş dışına teslimine kadar işleyişi açıklamalıdır. Plan hazırlanırken hizmet verilen birimler, oluşan atıklar, kullanılan toplama ekipmanı, kuruluş içi taşıma yöntemi, geçici depolama, kazalarda alınacak önlemler ve sorumluluklar kuruluşun gerçek düzenine göre ele alınır. SAS AY.1.1 de bu süreçlerin dokümante edilmesini ister.
Yönetmeliğin 22’nci maddesi sağlık kuruluşunun tıbbi atık yönetim planını her yıl güncellemesini zorunlu tutar. Bu yükümlülük, belediyelerin aynı maddede ayrıca düzenlenen beş yıllık plan süresiyle karıştırılmamalıdır. Uygulama önerisi olarak her birim için “hangi atık oluşur, hangi ekipmana konur, kim toplar, hangi güzergâhtan taşınır ve hangi kayıtla teslim edilir?” soruları cevaplandırılabilir. Laboratuvarla idari birimin aynı atık envanterine sahip olduğu varsayılmamalıdır. Hizmet değiştiğinde, yeni bir cihaz veya kimyasal kullanıldığında ve atık miktarı belirgin biçimde arttığında planın uygunluğu yeniden değerlendirilmelidir.
Tıbbi atık planı ile genel atık yönetimi kapsamındaki plan ve onay yükümlülükleri birbirine karıştırılmamalıdır. Atık Yönetimi Yönetmeliği’nin 9’uncu maddesindeki plan hazırlama ve il müdürlüğüne sunarak onay alma yükümlülüğü, kuruluşun tabi olduğu düzenlemeler çerçevesinde ayrıca değerlendirilir. Tek bir dosyada bütün süreçlerin açıklanması, gereken resmî onayların kendiliğinden alınmış olduğu anlamına gelmez.
Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği’nin 10’uncu maddesi, atıkların diğer atıklardan ayrı biriktirilmesini düzenler. Tıbbi atık torbaları en fazla dörtte üç oranında doldurulur; sıkıştırılmaz, tekrar kullanılmaz ve içeriği başka torbaya boşaltılmaz. Kesici-delici atıklar, ilgili özellikleri taşıyan delinmeye dayanıklı ve güvenli kaplarda toplanır. Kimyasalla işlem görmüş patolojik atıklar için öngörülen ayrı toplama koşulları ayrıca uygulanır.
SAS AY.1.3 açısından ekipmanın yalnız mevcut olması yeterli değildir. Atığın oluştuğu noktaya uygun konumlandırılması, işaretlenmesi, kapasitesinin izlenmesi ve çalışanların doğru kullanımı değerlendirilir. Kuruluş içi taşıma; görevli ve eğitimli personel, uygun taşıma ekipmanı ve hasta ile ziyaretçi hareketliliğini dikkate alan güzergâhlarla planlanır. Kirli taşıma ekipmanının temiz malzeme taşımada kullanılması gibi çapraz kullanım riskleri önlenmelidir.
Kurumsal kontrol örneği olarak kapakların çalışması, torba doluluğu, kesici-delici kutularının uygunluğu ve ayrıştırma hataları belirli aralıklarla gözlenebilir. Kontrol sıklığı, bu rehberin önerisi üzerinden evrensel bir yasal süreye dönüştürülmemeli; kurumun riskleri ve ilgili özel hükümler esas alınmalıdır.
Tıbbi atıklar, özel depolama koşulu sağlanmadan en fazla 48 saat geçici depolanabilir. Yönetmeliğin 12’nci maddesine göre geçici depo içindeki sıcaklığın +4 °C olması ve kapasitenin uygun bulunması koşuluyla bekletme süresi bir haftaya uzatılabilir. Herhangi bir soğuk dolabın bulunması bu istisnanın bütün teknik şartlarının karşılandığı anlamına gelmez.
Yönetmeliğin 9’uncu maddesinde, günlük 50 kilogramdan fazla tıbbi atık üreten kuruluşlar için tıbbi atık geçici deposu; günlük 50 kilograma kadar üretenler için geçici tıbbi atık konteyneri düzenlenir. Günlük 1 kilograma kadar üreten kuruluşlar bakımından toplama aracına veya en yakın ya da uygun geçici depoya/konteynere teslim esasları bulunur. Küçük miktar, atığın evsel çöpe atılmasına veya süresiz bekletilmesine izin vermez.
Günlük 1 kilograma kadar atık üreten kuruluşlarda 12’nci maddedeki kapalı kap ve en fazla 48 saat bekletme koşulları dikkate alınır. Toplama aracı dışındaki uygun depoya teslim yolunda ilgili anlaşma ve belediye protokolü hükümleri de değerlendirilir. Ayrıca günlük miktarı düşük olan bir kuruluştan, çevresel riskler nedeniyle yetkili idarece geçici depo istenebilmesi mümkündür.
Diğer tehlikeli atıklar için öngörülen süre tıbbi atığa uygulanamaz. Atık Yönetimi Yönetmeliği’nin 13’üncü maddesi, tıbbi atıklar hariç tehlikeli atıkların geçici depolama alanında en fazla altı ay tutulmasını düzenler. Aynı maddede etiket üzerinde atık kodu, miktar ve depolama tarihi gibi bilgilerin bulunması ve birbiriyle reaksiyona girebilecek atıkların uygun biçimde ayrılması öngörülür. Altı ay bir hedef bekletme süresi değil, ilgili koşullar içindeki üst sınırdır.
Atık Yönetimi Yönetmeliği’nin 13’üncü maddesine göre ayda bin kilogramdan az tehlikeli atık üretenlerin ilgili geçici depolama alanları/konteynerleri geçici depolama izninden muaftır; ayda bin kilogram ve üzerindeki üretim için izin gerekir. Bu muafiyet, güvenli depolama, etiketleme veya diğer yükümlülüklerin ortadan kalktığı anlamına gelmez. Aynı maddede tehlikeli atık geçici depolama alanları için miktara bakılmaksızın mali sorumluluk sigortası hükmü de bulunur.
Tıbbi atık tesliminde belediye ile protokol yükümlülüğü, uygun taşıma ve işleme süreciyle birlikte ele alınır. Yönetmeliğin 9’uncu maddesi günlük 1 kilogramdan fazla üretimde Bakanlığın çevrimiçi sistemi üzerinden teslimi; 1 kilograma kadar üretimde tıbbi atık alındı belgesi/makbuzunu düzenler. Diğer tehlikeli atıklarda ise atığın türüne uygun izin veya çevre lisansı bulunan işleme tesisine gönderim ve uygulanacak taşıma belgeleri kontrol edilmelidir.
SAS kanıt dosyasında yalnız sözleşmenin tutulması yeterli bir izleme yöntemi değildir. Teslim tarihi, atık kodu ve miktarı, teslim edilen tesisin uygunluğu ile kayıtlar arasındaki tutarlılık da incelenebilir. Kurum içi elektronik takip, resmî çevrimiçi bildirim veya taşıma belgesinin yerine geçmez.
Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği’nin 23’üncü maddesi görevli personelin periyodik eğitimini düzenler. SAS AY.1.5 ise hem atık yönetiminde görevli personelin hem atığın üretildiği birimlerdeki çalışanların kendi görevlerine uygun eğitimini ele alır. Eğitim içeriğinde ayrıştırma, ekipman kullanımı, taşıma, depolama, sağlık riskleri ve kaza anındaki tedbirler bulunmalıdır.
Eğitime katılım belgesi ile mesleki yeterlilik koşulları aynı şey değildir. Yönetmeliğin 9’uncu maddesindeki MYK Mesleki Yeterlilik Belgesi hükmü, Geçici 6’ncı maddede tanımlanan geçiş düzenlemesiyle birlikte değerlendirilmelidir. Kuruluş, görevlendirilecek personelin işi bakımından geçerli yeterlilik ve geçiş koşullarını yetkili idarenin güncel uygulamasıyla doğrulamalıdır; tek bir kurum içi sunuma katılım bütün belge koşullarını karşılamış sayılmamalıdır.
Kayıtlar için de tek bir saklama süresi varsayılmamalıdır. Tıbbi atık alındı belgesi/makbuzu için 28’inci maddede en az üç yıl belirtilirken, Atık Yönetimi Yönetmeliği’nin 15’inci maddesinde kapsamındaki kronolojik kayıtlar için en az beş yıl öngörülür. Beyanlara ilişkin özel hükümler de ayrıca izlenir. Kurumsal saklama çizelgesinde belge türü ve dayanak ayrı gösterilmeli; aynı kayda birden fazla yükümlülük uygulanıyorsa bunları karşılayan süre seçilmelidir.
Aşağıdaki düzen bir uygulama önerisidir: Her atık akışı için kaynak birim, altı haneli kod, toplama ekipmanı, taşıma sorumlusu, geçici depolama koşulu, teslim kanıtı ve ilgili SAS ölçütü aynı izleme çizelgesinde ilişkilendirilebilir. Böylece denetimde bir belgenin bulunup bulunmadığı kadar gerçek atık hareketinin izlenip izlenmediği de görülebilir.
Örneğin laboratuvarda kimyasal atığın yanlış ekipmanda biriktirildiği saptandığında yalnız personele tekrar eğitim vermekle yetinilmemelidir. Uygun kabın erişilebilirliği, etiketin anlaşılabilirliği, iş yükü ve talimatın açıklığı incelenebilir. Düzeltici ve İyileştirici Faaliyet (DİF) kapsamında sorumlu, tamamlanma tarihi ve etkinlik değerlendirmesi belirlenmesi, sorunun tekrarını izlemeyi kolaylaştırır. Bu örnek işleyiş, tek başına resmî bir olay bildirim yükümlülüğünün yerine geçmez.
AY.1.4 kapsamında azaltma çalışmaları yapılırken güvenlik korunmalıdır. Gereksiz malzeme tüketimini önlemek, uygun atıkları kaynağında ayırmak ve mevzuata uygun geri kazanım imkânlarını değerlendirmek mümkündür. Ancak tıbbi atık torbalarının yeniden kullanılması veya kontamine tek kullanımlık malzemelerin gelişigüzel geri dönüşüme yönlendirilmesi bir azaltma yöntemi olarak sunulamaz.
Gelin, atık yönetimi planınızı ve SAS kanıt akışınızı birlikte planlayalım. Birimlerden gelen miktar kayıtlarını, eğitimleri, teslim belgelerini ve DİF takibini aynı izlenebilir süreçte buluşturmak; eksik kayıtların görülmesini ve sorumlulukların açıklaşmasını kolaylaştırabilir. Kullanılan dijital araç, kuruluşun gerçek işleyişini desteklemeli; resmî sistemlerin ve gerekli saha kontrollerinin yerini aldığı izlenimi yaratmamalıdır.
Hayır. Atığın kaynağı, enfeksiyon riski, kimyasal özellikleri ve ilgili atık kodu değerlendirilir. Kesici-delici atıklar, belirli patolojik atıklar ve diğer tehlikeli atıklar için özel ekipman ve ayrı yönetim koşulları bulunur.
Hayır. SAS Hastane v4 yanında SAS Ayaktan Sağlık Hizmetleri v2 setinde de AY.1 ve AY.1.1–AY.1.5 ölçütleri vardır. Kuruluş, dahil olduğu programın setini ve kapsamını esas almalıdır.
Hayır. Diğer tehlikeli atıklar için düzenlenen altı aylık üst sınır tıbbi atıkları dışarıda bırakır. Tıbbi atıkta 48 saat kuralı ve yalnız belirtilen sıcaklık ile kapasite koşullarında bir haftalık istisna değerlendirilir.
Kanıtların değerlendirmeye hazırlanması için SAS öz değerlendirme ve kanıt dosyası rehberinden; kurumunuza uygulanacak hükümlerin eşleştirilmesi için mevzuat ve SAS uyumluluk matrisi rehberinden yararlanabilirsiniz.
24 Ekim 2026’da kaldırılan sağlık kurulu hükümleri ne anlama geliyor? Sağlık Raporları Yönetmeliği, e-Rapor, kayıt ve itiraz süreçleri ile SAS bağlantısını açıklayan kurumsal rehber.
Hasta hakları başvurusu nasıl yönetilir? Birim ve kurul ayrımı, gizlilik, kurulun otuz günlük süresi ve SAS geri bildirim–iyileştirme bağlantısı.
Sağlık mevzuatlarında kuruluş türü, hizmet kapsamı ve uygulanabilir hükümler nasıl belirlenir? SAS ile ilişkili örnek yükümlülük ve kanıt matrisi.
Yazdıklarımızı ekranda göstermek daha kolay. Bir iş günü içinde dönüyoruz.