Zararın görünmediği tek bölüm
Hastane içindeki hasta güvenliği risklerinin çoğunda bir olay vardır:
düşme olur, ilaç yanlış verilir, hasta yanlış tanınır. Olay görülür, bildirilir,
kök nedeni aranır. Radyasyonda bu zincirin ilk halkası yoktur. Tek bir çekimin
verdiği doz hiçbir belirti üretmez; zarar, yıllar boyunca biriken dozun
istatistiksel sonucudur. Dolayısıyla radyasyon güvenliğini istenmeyen olay
bildirimi üzerine kurmak işlemez — bildirilecek bir an yoktur.
Bu bölümün kapattığı risk şudur: kimsenin fark etmediği
bir maruziyetin yıllarca sürmesi. Fark etmenin tek yolu ölçmektir. Bu
yüzden bölüm, diğer bölümlerden farklı olarak kuruma sürekli bir ölçüm ve kayıt
düzeni kurmayı yüklüyor: kişisel dozimetre, alan ölçümleri, koruyucu donanım
kontrolleri ve cihaz kalite kontrolleri.
Denetimde en çok nerede takılıyor
Bu bölümde eksik çıkan şey genellikle donanım değil, donanımın
izlendiğinin kaydı oluyor. Sahada en sık görülen boşluklar:
- Komite var, sorumlu kişi yok. Standart, komitenin ayrıca
süreç ya da bölüm bazlı çalışmaları takip edecek sorumlu kişileri belirlemesini
istiyor. Kurum dosyasında genellikle komite kuruluş kararı bulunuyor, bölüm
bazlı sorumlu listesi bulunmuyor.
- Alan sınıflandırması bir kez yapılıp bırakılıyor.
Sınıflandırma kurulum sırasında yapılmış oluyor; ancak standart alanlarda
belirli aralıklarla radyasyon düzeyi ölçümü istiyor. Tek bir devreye
alma ölçümü bu seriyi karşılamıyor.
- Skopili ameliyathane radyasyon alanı sayılmıyor. Dozimetre
çoğu kurumda yalnızca radyoloji ve nükleer tıp çalışanına veriliyor.
Standart ise skopi kullanılan ameliyathanelerde dozimetre gerekliliğinin
komite tarafından belirlenmesini istiyor. Denetimde aranan şey
dozimetrenin kendisi değil, komitenin bu konuda bir kararı olup olmadığıdır.
- Gebelik sorgusu tek noktada kalıyor. Standart sorgulamanın
istem sürecinde ve uygulama sürecinde ayrı ayrı yapılmasını istiyor.
İstek formundaki tek bir onay kutusu iki ayrı sorgulama yerine geçmiyor.
- Kurşun önlükler hiç kontrol edilmiyor. Koruyucuların en az
yılda bir kez kontrol edilmesi isteniyor. Önlükler yıllardır askıda duruyor,
çatlak taraması yapıldığına dair kayıt bulunmuyor.
- Dozimetre sonucu okunuyor ama paylaşılmıyor. Standart
sonuçların izlenmesini, çalışanlarla paylaşılmasını ve gerektiğinde
iyileştirme çalışması yapılmasını birlikte istiyor. Çoğu kurumda ölçüm raporu
dosyada duruyor, paylaşım ve değerlendirme adımının kaydı yok.
Kurumun elinde ne olmalı
- Komite kuruluş kararı, karar kayıtları ve bölüm bazlı sorumlu listesi.
- Radyasyon alanlarının tanımı, düzeye göre sınıflandırması ve uyarı
levhalarının yerleşimi.
- Periyodik radyasyon düzeyi ölçüm kayıtları; nükleer tıpta ayrıca çevresel
radyasyon ve kontaminasyon ölçümlerinin kaydı.
- Yetkili kurum ya da kuruluştan alınan lisans belgeleri.
- Dozimetre zimmet listesi, dönem sonuçları, çalışanla paylaşıldığına dair
kayıt ve sonuçlara dayanan iyileştirme kaydı.
- Koruyucu donanım envanteri ve yıllık kontrol kayıtları.
- Cihaz kalite kontrol ve kalibrasyon kayıtları; nükleer tıp tarafında
günlük kalite kontrol çıktıları.
- Radyasyon kazası senaryosuna dayalı tatbikat kaydı.
- Radyoaktif madde ve atık kontrol kayıtları.
Bu listedeki kalemlerin çoğu geçmiş gerektiriyor. Dozimetre
raporunu, alan ölçümünü ve tatbikat tutanağını denetimden bir ay önce üretmek
mümkün değil; bunlar ancak biriktirilmiş olarak var olur.
Radyasyon yayan cihazlar genel kalibrasyonun içinde değil
Sahada en sık rastlanan yapısal hata bu: röntgen, bilgisayarlı tomografi,
mamografi ve skopi cihazları, hastanenin genel tıbbi cihaz kalibrasyon
sözleşmesine dahil ediliyor. Oysa Tıbbi Cihazların Test, Kontrol ve
Kalibrasyonu Hakkında Yönetmelik, iyonlaştırıcı radyasyon üreten veya yayan
tıbbi cihazları kapsamının dışında bırakıyor. Yani o
Yönetmelik uyarınca yetkilendirilmiş bir kuruluşun hizmeti bu cihazları
karşılamıyor; kurumun bu cihazlar için ayrı bir düzen kurması gerekiyor.
Standart da kalibrasyon ve kalite kontrol testlerini cihazın kullanım
sıklığına bağlıyor, sabit bir takvime değil.
Bu sayfada standart metinleri ve ölçüt metinleri çoğaltılmıyor;
aşağıdaki liste kendi standart kaynağımızdan canlı okunuyor. Resmî metnin
hakları TÜSKA’ya aittir.