SAS Hastane Seti v4 · Sağlık Hizmetleri · SH.GC

Güvenli Cerrahi

Bu alt bölümde iki standart ve altı değerlendirme ölçütü var. Biri hastanın etrafındaki süreci kuruyor — rıza, cerrahi bölge işaretlemesi, kontrol listeleri, profilaksi ve doku örneği güvenliği. Diğeri ameliyathanenin fiziksel koşullarını ölçüyor. Aşağıda önce bölümün kapattığı riski ve denetimde takıldığı noktaları yazdık, sonra setin resmî standart metnini ve kayıtların mevzuat dayanağını listeledik.

SAS Hastane Seti v4 →

Standart metinlerinin hakları TÜSKA’ya aittir.

Yorum

Sözlü doğrulama ile ölçüm aleti aynı bölümde

Bu bölüm hangi riski kapatıyor

Güvenli Cerrahi, yanlış hastaya, yanlış tarafa ya da yanlış işlemin uygulanmasını ve ameliyat sonrası hastanın içinde malzeme kalmasını hedefleyen bölümdür. Bu olayların ortak özelliği şudur: vaka başına nadirdirler, ama olduklarında geri alınamazlar ve neredeyse hiçbiri bilgi eksikliğinden doğmaz. Hepsi, zincirin bir elden diğerine geçtiği anda atlanan bir doğrulamadan doğar. Cerrahın tanısı doğrudur, hemşirenin hazırlığı tamdır, anestezi planı yerindedir — eksik olan tek şey bunların aynı anda, yüksek sesle karşılaştırılmasıdır.

Alt bölümün iki standardı tam olarak bu ikiliği taşıyor. Biri hastanın etrafındaki süreci kuruyor: bilgilendirme ve rıza, cerrahi bölge işaretlemesi, kontrol listeleri, transfer, protez ve eşya teslimi, profilaksi, ameliyat sonrası izlem ve doku örneği güvenliği. Diğeri hastanın içinde bulunduğu fiziksel ortamı kuruyor: steril, temiz ve steril olmayan alanların ayrılması, ameliyat odasının yüzey ve boyut nitelikleri, havalandırma ve tıbbi gaz sistemleri.

Bu bölümü setteki diğer bölümlerden ayıran şey, iki standardın iki ayrı türde kanıt istemesidir. İlk standart sözlü bir doğrulamanın yapıldığını gösteren kayıt ister; ikincisi bir cihazın ürettiği ölçüm sonucunu ister. Kurumların elinde genellikle birincisi vardır, ikincisi yoktur — ya da tam tersi: havalandırma bakım sözleşmesi dosyada durur, kontrol listesi ise ameliyattan sonra topluca imzalanmıştır.

Denetimde en çok nerede takılıyor

Kontrol listesinin hiç olmaması nadir. Takılma noktaları listenin nasıl kullanıldığında ve ortam ölçümlerinin kaydında çıkıyor.

Liste üç ayrı anı değil tek anı gösteriyor. Kontrol listesi anestezi verilmeden önce, kesiden önce ve hasta odadan çıkmadan önce olmak üzere üç evreye ayrılıyor; her adım sözlü olarak kontrol ediliyor ve listeyi uygulayan kişi adım tamamlanmadan sonraki evreye geçişe izin vermiyor. Ameliyat bittikten sonra tek oturuşta doldurulan bir liste bu üç anı gösteremez — aynı kalem, aynı el yazısı ve birbirine yapışık saatler denetimde görünür.
İşaretleme ameliyathanede yapılıyor. İşaretlemeyi cerrahi uygulamayı yapacak kişi veya ekipten bir hekim yapıyor ve işaretleme hasta ameliyathaneye götürülmeden önce tamamlanıyor. Bilinci açık hastalarda hastanın uyanık olduğu zaman diliminde yapılıyor ve işaretlenecek alan hastaya doğrulatılıyor. Anestezi sonrası masada yapılan işaretleme, doğrulamanın kendisini ortadan kaldırıyor.
İşaretlemenin kontrendikasyonları yazılmamış. Kurumun işaretleme yapılamayacak hâlleri belirlemesi ve o hâllerde cerrahi bölge doğrulamasının nasıl yürüyeceğini tanımlaması gerekiyor. Bu liste yazılmadığında, işaretlemenin mümkün olmadığı her vaka tanımsız bir boşluğa düşüyor.
Tek liste var, iki liste gerekiyor. Anestezi uygulamalarının güvenliği için ayrı bir kontrol listesi kullanılıyor ve o da hasta dosyasında muhafaza ediliyor. Cerrahi kontrol listesi bulunan kurumlarda eksik kalan genellikle bu ikincisidir.
Liste dosyada değil, klasörde. Güvenli Cerrahi Kontrol Listesi hasta dosyasında arşivleniyor. Ameliyathanede tutulan ayrı bir klasör, dosyaya konma şartını karşılamıyor.
Alanlar çizilmiş, kuralları yazılmamış. Steril, temiz ve steril olmayan alanları ayıran bir kroki çoğu kurumda var. Ölçüt ise ayrıca her alanın özelliklerine uygun kurallar, ameliyathaneye hasta ve personel giriş çıkış kuralları ve personelin alanlar arasında geçiş kuralları istiyor.
Bakım var, ölçüm yok. Ameliyathanedeki partikül sayısı için periyodik ölçüm yapılması, sonuçların sorumlular tarafından değerlendirilmesi ve ölçümlere dair kayıt tutulması gerekiyor. Havalandırma bakım sözleşmesi bir ölçüm kaydı değildir; filtre değişim faturası da değildir. Değerlendirilmiş ölçüm kaydı bu bölümün en sık eksik kalan belgesidir.
Sıcaklık ve nem merkezden ayarlanıyor. Standart, sıcaklık ve nemin her ameliyat odasında ayrı ayrı ayarlanabilir olmasını istiyor. Tek merkezi ayar noktası bu şartı karşılamıyor.
Profilaksi rehberi var, izlemi yok. Akılcı antibiyotik kullanım ilkeleri çerçevesinde bir cerrahi profilaksi rehberi oluşturulması isteniyor; ama ölçüt orada bitmiyor. Uygulamaların etkinliğinin bu rehber doğrultusunda izlenmesi ve gerektiğinde iyileştirme çalışması yapılması da isteniyor. Rehberi yazmak kısa iş, izlem kaydı biriktirmek uzun.
Ameliyathane dışı cerrahi unutuluyor. Dokümanlarda ameliyathane dışında yapılan cerrahi uygulamalara yönelik süreçlerin ve kuralların da yer alması gerekiyor. Endoskopi ünitesi, müdahale odası ve hasta başı girişimler bu başlığın altına girer ve genellikle hiç yazılmaz.
Doku örneğinin eğitimi ayrı bir kalem. Örneğin uygun kaba alınması, doğru ve eksiksiz etiketlenmesi ve uygun şekilde transferi dışında, doku örneği güvenliğine yönelik olarak ilgili çalışanlara eğitim verilmesi de isteniyor. Eğitim kaydı olmadığında bu kalem kısmen karşılanır hâle geliyor.

Kurumun elinde ne olmalı

Belge

Güvenli cerrahi süreçlerinin işlem basamaklarını ve kurallarını dokümante eden metin — içinde cerrahi süreç kuralları, ameliyathane ortam parametreleri, giriş çıkış kuralları, ameliyathanede ilaç malzeme ve cihaz yönetimi ve ameliyathane dışı cerrahi süreçleri.
Cerrahi bölge işaretlemesinin kontrendikasyon listesi ve o hâllerdeki doğrulama yolu.
Kurumun kendi Güvenli Cerrahi Kontrol Listesi ve her evrenin sorumlusunu adıyla gösteren sorumluluk tanımı.
Anestezi güvenlik kontrol listesi.
Cerrahi profilaksi rehberi.
Ameliyat odası, uyandırma ünitesi ve yoğun bakımdan çıkış kuralları.
Doku örneklerinin transfer öncesi ve transfer sırasındaki muhafaza koşullarını tanımlayan metin.
Protez ve değerli eşya teslim süreci ile eşyaların korunmasına yönelik işleyiş.

Kayıt

İmzalı rıza formu — cerrah ve anestezi uzmanının sözlü bilgilendirmesinin ardından.
Vaka başına doldurulmuş kontrol listesi, hasta dosyasında.
Anestezi güvenlik kontrol listesi, hasta dosyasında.
Ameliyat öncesi fiziksel hazırlık kontrolleri: açlık, traş ihtiyacı, makyaj, oje, protez kontrolü.
Özel işlem kayıtları: lavman, mesane kateterizasyonu, varis çorabı.
Özel malzeme, implant ve kan ürünü hazırlığının teyidi.
Laboratuvar ve radyoloji tetkiklerinin kontrol kaydı.
Her aşamada tutulan ve sonraki aşamaya güvenli biçimde aktarılan hasta kayıtları.
Ameliyat sonrası izlem kayıtları ve komplikasyon izlemleri.
Doku örneği etiketleme ve transfer kayıtları, ilgili çalışanların eğitim kayıtları.
Profilaksi uygulamalarının rehbere uygunluk izlemi ve iyileştirme çalışmaları.

Ölçüm

Her odada ayrı ayrı izlenen sıcaklık ve nem değerleri.
Partikül sayısı ölçümleri ve bunların sorumlular tarafından değerlendirildiğini gösteren kayıt.
Hava değişim sayısı ve hava akımının yönü — steril alandan temiz olmayan alana doğru.
Havalandırma sisteminin bakım kayıtları ve filtre değişim periyotları.
Medikal gaz panosundan ve anestezi cihazı göstergelerinden alınan tıbbi gaz basınç ölçümleri.

Bu alt bölüm tatbikat istemiyor. Tatbikat kaydı Acil Durum Yönetimi bölümünün konusudur; Güvenli Cerrahi'de aranan şey tatbikat değil, her vakada tekrarlanan doğrulamanın izidir. İki bölümün kayıtlarını aynı klasörde toplamak denetimde işi kolaylaştırmıyor.

Ölçek: iki standart, altı ölçüt

Bu alt bölümde iki standart ve bunlara bağlı altı değerlendirme ölçütü var. Ölçütler şöyle dağılıyor: birinci standardın altındaki dört ölçüt süreci zaman eksenine bölüyor — kuralların tanımlanması, cerrahi öncesi, cerrahi esnası ve cerrahi sonrası. İkinci standardın altındaki iki ölçüt ise ameliyathane alanlarının kurallarını ve ameliyat alanlarının hasta ve çalışan güvenliği koşullarını ayrı ayrı ölçüyor.

Pratik sonucu şu: hazırlığı ölçüt başına dağıtmak gerekiyor, standart başına değil. Dört zaman dilimi dört ayrı sorumlu ve dört ayrı kayıt serisi demektir; ameliyathane tarafındaki iki ölçüt ise teknik ekibin işidir ve klinik ekibin kayıtlarıyla karışmaz.

Resmî metin

SH.GC — Güvenli Cerrahi standartları

Aşağıdaki standart ve ölçüt metinleri TÜSKA’nın yayımladığı resmî metinden gelir ve bu sayfada değiştirilmez. Her satırın kendi bağlantı çapası vardır; bir ölçüte doğrudan bağlanmak isterseniz kodun üzerindeki bağlantıyı kullanabilirsiniz.

SH.GC.01.00 (SÇ) Cerrahi uygulamalarda hasta güvenliği sağlanmalıdır.

Tıbbi hataların önlenmesi açısından önemli bir yere sahip olan güvenli cerrahide, cerrahi uygulamaların Dünya Sağlık Örgütü tarafından belirlenen hasta güvenliği çözümlerine ve evrensel protokole uygunluğunun sağlanmasıdır.
- Dokümantasyon Hastane, güvenli cerrahi süreçlerine ilişkin işlem basamaklarını ve kuralları dokümante etmelidir. Dokümanlarda asgari aşağıdaki konulara yer verilmelidir: » Cerrahi süreçlere ilişkin kurallar » Ameliyathane ortamına ilişkin parametreler » Ameliyathaneye giriş ve çıkış kuralları » Ameliyathanelerde ilaç, malzeme ve cihaz yönetimi » Ameliyathane dışında yapılan cerrahi uygulamalara yönelik süreçler ve bunlara yönelik ilişkin kurallar Hastanın Bilgilendirilmesi ve Rızasının Alınması » Cerrahi ve anestezi uygulamaları hakkında cerrah ve anestezi uzmanı tarafından hastaya sözlü bilgilendirme yapılmalıdır. Bu bilgilendirme ile hastanın hastalığı ve tedavisi hakkında bilgi sahibi olması, önerilen işlemi ve risklerini, müdahalenin kim tarafından, nerede ve ne zaman yapılacağını öğrenmiş olması sağlanmalıdır. » Hastaya tamamen kendi serbest iradesiyle karar verme hakkı tanındıktan sonra, önerilen cerrahi uygulamayı ve uygulanacak anestezi yöntemini kendi rızası ile kabul ettiğini beyan eden rıza formu imzalatılmalıdır. Cerrahi Bölge İşaretlemesi Cerrahi işlem öncesi; cerrahi bölge işaretlemesi yapılmalıdır. Cerrahi bölge işaretlemesinde aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir: » İşaretlemeyi, cerrahi uygulamayı yapacak kişi veya ekipten bir hekim yapmalıdır. İşaretleme, hasta ameliyathaneye götürülmeden yapılmalıdır. » Cerrahi bölge işaretlemesi bilinci açık hastalarda mutlaka hastanın uyanık ve bilinçli olduğu zaman diliminde yapılmalı ve işaretleme sırasında işaretleme yapılacak alan hastaya doğrulatılmalıdır. » İşaretleme daha önceden belirlenen, açık ve anlaşılır bir yöntem ile yapılmalıdır. » İşlem yapılacak bölge işaretlenmelidir. Birden fazla bölgede işlem yapılacaksa tüm bölgeler işaretlenmelidir. » İşaretleme, kolaylıkla silinmeyecek bir şekilde yapılmalıdır. Yapılan işaretleme cerrahi alan temizliği sırasında kaybolmamalıdır. » İşaretleme, cerrahi yapılacak yere veya çok yakınına yapılmalı ve belirgin olmalıdır. » Hastane tarafından cerrahi bölge işaretlemesine ilişkin kontrendikasyonlar belirlenmelidir. Kontrendikasyon bulunması durumunda cerrahi bölge ile ilgili doğrulama süreçlerinin nasıl uygulanacağı tanımlanmalıdır. Güvenli Cerrahi Kontrol Listesi Cerrahi bakım güvenliğini sağlamak amacıyla anestezi verilmeden önce, ameliyat kesisinden önce ve hasta ameliyattan çıkmadan önceki süreçlere yönelik olarak Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) (2009) tarafından uygulamaya konulan “Güvenli Cerrahi Kontrol Listesi” uygulanmalıdır. Kurumsal gereksinimler çerçevesinde DSÖ Güvenli Cerrahi Kontrol listesindeki asgari şartlar sağlanmak koşulu ile liste üzerinde düzenlemeler yapılabilir. Hastanın klinikten ayrılmadan önceki süreçlerini değerlendirmeye yönelik olarak asgari aşağıdaki konuları içerecek şekilde gerekli kontroller yapılmalıdır. » Hasta kimliğinin doğrulanması » Hasta rızasının alınması » Ameliyat öncesi hastaya ait fiziksel hazırlıkların tamamlanması (açlık durumu, traş ihtiyacı, makyaj, oje, protez kontrolü gibi) » Ameliyat öncesi gerekli özel işlemler (lavman, mesane kateterizasyonu, varis çorabı vb.) » Ameliyat için gerekli olabilecek özel malzeme, implant, kan ve kan ürünleri hazırlığının teyit edilmesi » Hastanın gerekli laboratuvar ve radyoloji tetkiklerinin kontrolü » Kontrol listesini uygulamaya yönelik sorumluluklar her aşama için belirlenmeli ve Güvenli Cerrahi Kontrol Listesinin etkin bir şekilde uygulanması sağlanmalıdır. » Anahtar faaliyetlerin yerine getirilmesini sağlamak için bütün adımlar sözlü olarak kontrol edilmelidir. Kontrol listesini uygulayan kişi her evrede listede belirtilen görevlerin tamamlanıp tamamlanmadığına bakmalı, görev tamamlanmışsa bir sonraki evreye geçişe izin vermelidir. » Güvenli Cerrahi Kontrol Listesi hasta dosyasında arşivlenmelidir. Hasta Transferi » Hasta ilgili bölümden ameliyathaneye, ameliyathane içi ve ameliyathaneden ilgili bölüme güvenli transferi sağlanmalıdır. (Bkz. Hastanı Güvenli Transferi) Kişisel Eşyalar ve Protezlerin Kontrolü ve Güvenliği » Ameliyat öncesi hastaya ait çıkarılabilen protezlerin ve değerli eşyaların teslimi ile ilgili süreç tanımlanmalıdır. » Hastaya ait eşyaların korunmasına yönelik işleyiş belirlenmelidir. » Çıkarılmayan eşyalar ya da protezlere yönelik son kontrol ameliyathane çalışanları tarafından yapılmalıdır. Cerrahi Öncesi Hazırlıklar » Planlı ve acil ameliyatlar öncesi cerrahi uygulamaya yönelik yapılması gereken hazırlıklar belirlenmeli ve planlanmalıdır. » Preoperatif dönemde kanama açısından risk olduğu düşünülen vakalarda kan veya kan ürünlerine yönelik planlama yapılmalıdır. Bu plan kapsamında, cerrahi uygulamada ihtiyaç olması halinde gerekli olabilecek kan veya kan ürünleri ulaşılabilir olmalıdır. » Cerrahi uygulamalarda kullanılacak olan ilaç ve malzemeler temin edilerek gerekli kontroller yapılmalıdır. Kullanılacak olan cihazlar kullanıma hazır hale getirilmelidir. » Hasta ve hasta yakınları cerrahi uygulama öncesi hazırlıklar ve dikkat etmesi gereken hususlar hakkında bilgilendirilmelidir. Sağlık çalışanları tarafından hazırlıklara yönelik gerekli kontroller yapılmalıdır. Güvenli Anestezi Uygulamaları » Hasta preoperatif devrede anesteziyoloji ve reanimasyon uzmanı tarafından değerlendirilmeli, buna göre anestezi yöntemi ve gerekli görülen premedikasyon planlanmalıdır. » Anestezi uygulamalarının güvenliğini sağlamaya yönelik kontrol listesi kullanılmalıdır. » Anestezi güvenlik kontrol listesi hasta dosyasında muhafaza edilmelidir. Cerrahi Profilaksi Akılcı antibiyotik kullanım ilkeleri çerçevesinde cerrahi profilaksi rehberi oluşturulmalıdır. Yapılan uygulamaların etkinliği bu rehber doğrultusunda izlenmeli ve gerektiğinde iyileştirme çalışmaları yapılmalıdır. Cerrahi Sonrası Bakım » Hastaların cerrahi sonrası ameliyat odası, uyandırma ünitesi ve/veya yoğun bakım ünitesinden çıkarılmasına ilişkin kurallar belirlenmelidir. » Her aşamada hasta ile ilgili kayıtlar tutulmalı ve bir sonraki aşamaya hasta ile ilgili bilgi ve kayıtların güvenli bir şekilde aktarılması sağlanmalıdır. » Hasta postoperatif dönemde yakından izlenmeli, hasta güvenliğini tehdit edebilecek risklere ve komplikasyonlara yönelik izlemler planlanmalı ve gerçekleştirilen izlemler kayıt altına alınmalıdır. Tanı Amaçlı Alınan Dokuların Güvenliği » Cerrahi uygulama sırasında tanı amaçlı alınan doku örneklerinin transfer öncesi ve transfer sırasındaki muhafaza koşulları tanımlanmalıdır. » Alınan doku örneklerinin uygun örnek kabına alınması, doğru ve eksiksiz bir şekilde etiketlenmesi ve uygun şekilde transfer edilmesi sağlanmalıdır. » Doku örneğinin güvenliğini sağlamaya yönelik ilgili çalışanlara eğitim verilmelidir. Kayıtlar Cerrahi uygulamaya ait tüm kayıtlar, bakım ve tedavinin güvenliği ve devamlılığına yardımcı olmak üzere eksiksiz ve doğru bir şekilde tutulmalıdır.
Değerlendirme » Hasta Güvenliği » Sağlıklı Çalışma Yaşamı
SH.GC.01.01 Güvenli cerrahi süreçlerine ilişkin işlem basamakları ve kuralları tanımlanmalıdır.

Güvenli cerrahi süreçlerine ilişkin işlem basamakları ve kuralları tanımlanmalıdır.
SH.GC.01.02 Cerrahi uygulama öncesinde hasta güvenliğini sağlamaya yönelik tedbirler alınmalıdır.

Cerrahi uygulama öncesinde hasta güvenliğini sağlamaya yönelik tedbirler alınmalıdır.
SH.GC.01.03 Cerrahi uygulama esnasında hasta güvenliğini sağlamaya yönelik tedbirler alınmalıdır.

Cerrahi uygulama esnasında hasta güvenliğini sağlamaya yönelik tedbirler alınmalıdır.
SH.GC.01.04 Cerrahi uygulama sonrasında hasta güvenliğini sağlamaya yönelik tedbirler alınmalıdır.

Cerrahi uygulama sonrasında hasta güvenliğini sağlamaya yönelik tedbirler alınmalıdır.
SH.GC.02.00 (SÇ) Ameliyathane koşulları güvenli cerrahinin sağlanmasına uygun olmalıdır.

Hasta ve çalışan güvenliğinin sağlanması için ameliyathane koşullarının düzenlenmesidir.
- Ameliyathane ile ilgili Alanlar » Ameliyathanede alanlar; alanların fiziki özellikleri, bu alanlarda gerçekleştirilen işlemler ile çalışma koşulları ve kurallarına göre en az üç farklı kategoride ele alınmalıdır. Bu alanlar aşağıdaki şekilde tanımlanmalıdır. • Steril (Birinci) Alan: Ameliyat odaları ve cerrahi el yıkama işleminin yapıldığı alanlardır. • Temiz (İkinci) Alan: Steril ve steril olmayan alanlar arasında kalan alandır. Steril alan arada bir bariyer olmadan doğrudan steril olmayan alanlara açılmamalıdır. • Steril Olmayan (Üçüncü) (Temiz Olmayan) (Kirli) Alan: Ameliyathanenin diğer bölümler ile bağlantısının sağlandığı alanlardır. » Tanımlanan bu alanların birbirinden ayrılması sağlanmalı ve alanların özelliklerine uygun kurallar belirlenmelidir. Ameliyathaneye hasta ve personel giriş çıkış kuralları ile personelin alanlar arasında geçişi ile ilgili kurallar belirlenmelidir. » Alanlar arası geçişler, ulusal uluslararası kurallar ve normlara uygun olmalıdır. » Ameliyat olan hastaların yakınlarının bekleyebilecekleri alanlar oluşturulmalıdır. Bu alanların ergonomik ve konforlu olmasına dikkat edilmelidir. » Hasta yakınlarının bilgi alabilmelerine yönelik düzenlemeler yapılmalıdır. Ameliyat Odaları » Ameliyat odaları, cerrahi ekibin steril olarak giyinebilmelerine, hastanın steril olarak örtülmesine ve anestezi ekibinin çalışmasına engel olmayacak boyutta ve yeterlilikte olmalıdır. » Ameliyat odasında; döşeme, tavan, duvar yüzeylerinin pürüzsüz olması, yüzeylerde çatlakların oluşmaması, kapı, pencere, duvar birleşim noktalarının düzgün ve çıkıntısız olması gerekmektedir. Ameliyathanenin duvar, tavan ve zemininde kullanılacak olan malzemeler, dezenfeksiyon ve temizlemeye uygun antibakteriyel özellikte olmalıdır. Havalandırma Koşulları » Ameliyat alanlarının ideal sıcaklık ve nem oranları belirlenmeli ve kontrolü sağlanmalıdır. Sıcaklık ve nem, her ameliyat odasında ayrı ayrı ayarlanabilir olmalıdır. » Steril alanlarda HEPA filtreli havalandırma sistemi kullanılmalıdır » Ameliyathanelerde hava akımı steril alandan temiz olmayan alana doğru olmalıdır (pozitif basınçlı hava akımı). » Cerrahi alan enfeksiyonu açısından yüksek riskli olan ortopedi protez ameliyatları, açık kalp cerrahisi gibi operasyonlar laminer hava akımının kullanıldığı odalarda yapılmalıdır. » Havalandırma sistemleri, saatte en az 15 filtre edilmiş hava değişimi yapmalı ve bunlardan en az 3’ü (%20) temiz hava ile olmalıdır. » Ameliyathane odasındaki partikül sayısı tespitine dair periyodik ölçümler yapılmalı ve sorumlular tarafından sonuçlar değerlendirilmelidir. Ölçümlere dair kayıtlar tutulmalıdır. » Düzenli olarak havalandırma sisteminin bakımı yapılmalı, gerekli görülen periyotlarda filtreler değiştirilmelidir. Tıbbi Gaz Sistemleri Ameliyathanede, medikal gaz panosundan ve anestezi cihazı üzerindeki göstergelerden tıbbi gaz basınç ölçümleri düzenli olarak kontrol edilmeli, tıbbi gaz sisteminin bakım ve kontrolleri düzenli olarak yapılmalıdır.
Değerlendirme » Hasta Güvenliği » Etkinlik » Etkililik » Sağlıklı Çalışma Yaşamı
SH.GC.02.01 Ameliyathane alanlarına yönelik kurallar belirlenmelidir.

Ameliyathane alanlarına yönelik kurallar belirlenmelidir.
SH.GC.02.02 Ameliyat alanları hasta ve çalışan güvenliği koşullarını sağlayacak şekilde düzenlenmelidir.

Ameliyat alanları hasta ve çalışan güvenliği koşullarını sağlayacak şekilde düzenlenmelidir.

Metinlerin hakları TÜSKA’ya aittir. Resmî PDF’e set sayfasındaki künye bölümünden ulaşabilirsiniz; dosya bizim sunucumuzda tutulmuyor.

Mevzuat dayanağı

Ameliyathanenin kuralları 1983’ten beri yazılı

Aşağıdaki konu başlıkları bizim sözcüklerimizdir, standardın ölçüt metni değil. Dayanaklar resmî künyeyle ve madde numarasıyla verildi; her numarayı madde metnine bakarak teyit ettik. Madde numarası doğrulanamayan hiçbir atıf bu listeye girmedi.

Cerrahi girişimde rızanın şekli

Cerrahide rıza tartışması iki kademeli. Kanun her nevi ameliye için muvafakat şartı koyuyor; ancak BÜYÜK cerrahi girişimlerde bu muvafakatin yazılı olması gerekiyor. 2025 değişikliğiyle muvafakatin elektronik ortamda alınması da mümkün hâle geldi — bilişim veya elektronik haberleşme cihazı üzerinden, kimlik doğrulama kabiliyetini haiz kimlik belgeleriyle, biyometrik yöntemlerle ya da elektronik kimlik doğrulamasına imkân veren yöntemlerle. Usul ve esasların belirlenmesi Sağlık Bakanlığına bırakıldı. Yönetmelik tarafında ise form iki nüsha imza altına alınıyor ve biri hasta dosyasına konuyor. Sterilizasyon ve gebeliğin sona erdirilmesinde hastanın rızasına ek olarak, evli ise eşinin rızası da aranıyor: yani iki ayrı rıza.

Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun (1219) Kanun · Resmî Gazete 14.4.1928 / 863 Madde 70 — büyük cerrahide yazılı muvafakat; 21/7/2025-7557/3 ile elektronik de mümkün
Hasta Hakları Yönetmeliği Yönetmelik · Resmî Gazete 1.8.1998 / 23420 Madde 26 — rıza formu iki nüsha
Hasta Hakları Yönetmeliği Yönetmelik · Resmî Gazete 1.8.1998 / 23420 Madde 30 — sterilizasyon ve gebeliğin sona erdirilmesinde eşin rızası

Ameliyat sırasında işlemin genişletilmesi

Cerrahiye özgü ve sık atlanan bir nokta. Hastanın verdiği rıza, tıbbi müdahalenin gerektirdiği sürecin devamı olan ve zorunlu sayılabilecek rutin işlemleri de kapsıyor; müdahalenin rızanın sınırları içinde kalması ise esas. İşlemin genişletilmesi gereği doğduğunda rıza aranmaksızın genişletme yalnızca tanımlı bir koşulda mümkün: genişletilmediği takdirde hastanın bir organının kaybına ya da fonksiyonunu ifa edemez hâle gelmesine yol açabilecek TIBBİ ZARURET hâlinde. Bu koşulun ameliyat notunda neden oluştuğunu gösteren bir kayıt bırakmak, sonradan yapılacak her tartışmanın zeminini belirliyor.

Hasta Hakları Yönetmeliği Yönetmelik · Resmî Gazete 1.8.1998 / 23420 Madde 31 — rızanın kapsamı ve genişletme

Büyük ameliyatta ekipte kaç hekim bulunacağı

Kontrol listesinin “ekip hazır mı” adımının arkasında bir kanun maddesi duruyor. Umumi veya mevzii iptali his — yani genel ya da bölgesel anestezi — ile yapılan büyük ameliyelerin, ihtisas vesikasını hamil bir mütehassıs ile beraber diğer bir tabip tarafından yapılması gerekiyor. İstisna da maddenin kendisinde: mütehassıs bulunması veya celbi mümkün olmayan mahallerde yapılması zaruri görülen ameliyeler ile acil ve olağanüstü hâller bu hükmün dışında. Ameliyat kadrosunun kaydı bu yüzden yalnızca bir iç belge değil.

Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun (1219) Kanun · Resmî Gazete 14.4.1928 / 863 Madde 23 — bir mütehassıs ve bir tabip

Ameliyathane enfeksiyonlarını önleme tedbirleri

Standardın havalandırma ve sterilizasyon başlıkları 1983 tarihli bir yönetmelikte ameliyathaneye özgü olarak ayrıca sayılmış. Aletler, eldivenler, dikiş materyali ve solüsyonlar için uygulanan sterilizasyonun bakteriyolojik denetimi EN AZ AYDA BİR yapılıyor. Her ameliyat gününden sonra ameliyathanede etkili bir dezenfeksiyon yapılıyor. Personel tarafında: ameliyata girecek personel yıkama tekniğine uygun olarak temizleniyor, eldivenlerin delik olmamasına ve ameliyat gömleklerinin steril olup ter ile ıslanarak bulaşmamasına dikkat ediliyor. Hava tarafında ise madde açık: hava enfeksiyonu en çok sokak kıyafeti ile ameliyathaneye girilmesinden kaynaklandığı için, çok acele hâllerde bile girişte gömlek giyilmesi gerekiyor.

Yataklı Tedavi Kurumları İşletme Yönetmeliği Yönetmelik · Resmî Gazete 13.1.1983 / 17927 (mükerrer) Madde 31/d — bakteriyolojik sterilizasyon denetimi en az ayda bir
Yataklı Tedavi Kurumları İşletme Yönetmeliği Yönetmelik · Resmî Gazete 13.1.1983 / 17927 (mükerrer) Madde 31/b ve 31/c — personel ve hava ile enfeksiyon

Ameliyathane sorumlusu ve uyandırma ünitesi

Standardın istediği “sorumlulukların her aşama için belirlenmesi”, mevzuatta zaten bir unvana bağlanmış. Yataklı tedavi kurumlarında ameliyathanenin yönetimi, hizmete devamlı hazır bulundurulması, alet ve malzemenin sağlanması ve personelin yönetimi ile genel cerrahi uzmanı görevli; birden çok cerrahi dal varsa baştabip ilgili uzmanların görüşünü alarak bir cerrahi dal uzmanını ameliyathane sorumlusu olarak görevlendiriyor. Merkezi sterilizasyon hizmetleri ve orada çalışanlar da ameliyathane sorumlusuna bağlı. Uyandırma ve ameliyat sonu bakım ünitesi, hastaların servise nakledilmeden önce EN FAZLA 24 SAAT kaldıkları yataklı bakım ünitesidir ve yönetimi ile tıbbi bakım hizmetlerinden anesteziyoloji uzmanı, yoksa ameliyathane sorumlusu genel cerrah sorumludur. Özel hastane tarafında aynı görev cerrahi branşlardan bir uzman tabibe veriliyor.

Yataklı Tedavi Kurumları İşletme Yönetmeliği Yönetmelik · Resmî Gazete 13.1.1983 / 17927 (mükerrer) Madde 16/I — ameliyathane sorumlusu ve merkezi sterilizasyon bağlılığı
Yataklı Tedavi Kurumları İşletme Yönetmeliği Yönetmelik · Resmî Gazete 13.1.1983 / 17927 (mükerrer) Madde 16/IV — uyandırma ünitesinde en fazla 24 saat
Özel Hastaneler Yönetmeliği Yönetmelik Madde 6/5 — ameliyathane sorumlusu cerrahi branştan uzman tabip

Anestezi değerlendirmesi ve ameliyat kâğıdına kayıt

Standart, hastanın preoperatif devrede anesteziyoloji ve reanimasyon uzmanı tarafından değerlendirilmesini istiyor. Mevzuat bunu bir adım daha ileri götürüyor: anestezi uzmanı, hastanın sağlık durumuna göre anestezi altında ameliyat yapılıp yapılmayacağı hususunda KARAR VERİYOR; ameliyat olacak hastaların hazırlanması için gerekli incelemeler ile konsültasyonların yapılmasını ve premedikasyonu sağlıyor; anestezi şekli ve seyrini ameliyat kâğıdına kaydediyor. Anestezi uzmanının bulunmadığı kurumlarda anestezi teknisyeninin hastayı ameliyattan EN AZ BİR GÜN ÖNCE görmesi gerekiyor. Yani preoperatif değerlendirmenin tarihi, kontrol listesinden bağımsız olarak da denetlenebilir bir veri.

Yataklı Tedavi Kurumları İşletme Yönetmeliği Yönetmelik · Resmî Gazete 13.1.1983 / 17927 (mükerrer) Madde 116/b ve 116/d — anestezi kararı ve ameliyat kâğıdına kayıt
Yataklı Tedavi Kurumları İşletme Yönetmeliği Yönetmelik · Resmî Gazete 13.1.1983 / 17927 (mükerrer) Madde 137/b — anestezi teknisyeni hastayı en az bir gün önce görür

Tanı amaçlı alınan dokunun saklanması

Standardın doku örneği güvenliği başlığı transfere kadar gidiyor; mevzuat ise transferden SONRASINI sayı ile bağlıyor. Tıbbi patoloji laboratuvarında örnekleme yapılan dokular rapor çıktıktan sonra en az bir ay, lamlar en az on yıl, bloklar en az yirmi yıl, moleküler patolojik testlerin analiz aşamalarının kayıtları en az otuz yıl saklanıyor; elektronik veriler süresiz muhafaza ediliyor. Ayrıca laboratuvarda fiziki raporlar ve kayıtlar en az otuz yıl tutuluyor. Bu süreler cerrahi tarafı da ilgilendiriyor: ameliyatta alınan örneğin etiketi, yirmi yıl sonra bir bloğun hangi hastaya ait olduğunu belirleyen tek bağ olabilir.

Tıbbi Laboratuvarlar Yönetmeliği Yönetmelik · Resmî Gazete 4.6.2024 / 32566 Madde 22/15 — doku, lam, blok ve moleküler kayıt saklama süreleri
Tıbbi Laboratuvarlar Yönetmeliği Yönetmelik · Resmî Gazete 4.6.2024 / 32566 Madde 22/14 — fiziki rapor ve kayıtlar en az otuz yıl

Mevzuat değişiyor: bir karara dayanak yapmadan önce Resmî Gazete’den güncel metni teyit etmenizi öneririz. Özel Hastaneler Yönetmeliği için Resmî Gazete künyesi elimizdeki metinde yer almadığı için burada tarih ve sayı yazmadık. Ameliyat salonu sayısı ve ölçüleri gibi fiziki standartlar kuruluş türüne göre değiştiği için bu sayfada listelenmedi; kendi kuruluş türünüzün yönetmeliğine bakın.

Sık sorulanlar

Güvenli Cerrahi hakkında sık sorulanlar

DSÖ kontrol listesini kendimize göre değiştirebilir miyiz?

Evet, sınırlı olarak. Standart, kurumsal gereksinimler çerçevesinde liste üzerinde düzenleme yapılabileceğini söylüyor; ancak bunun şartı DSÖ listesindeki asgari şartların sağlanmış olmasıdır. Yani ekleme yapmak serbest, çıkarma yapmak değil. Değişiklik yaparsanız hangi asgari şartın hangi satırda karşılandığını gösterebilmeniz gerekir.

Cerrahi bölge işaretlemesini kim yapar ve nerede yapılır?

İşaretlemeyi cerrahi uygulamayı yapacak kişi veya ekipten bir hekim yapar. Yer önemli: işaretleme hasta ameliyathaneye götürülmeden önce tamamlanır. Bilinci açık hastalarda hastanın uyanık ve bilinçli olduğu zaman diliminde yapılır ve işaretlenecek alan hastaya doğrulatılır. Birden fazla bölgede işlem yapılacaksa tüm bölgeler işaretlenir ve işaretleme cerrahi alan temizliği sırasında kaybolmayacak şekilde yapılır.

Kontrol listesi hasta dosyasında mı tutulmalı?

Evet. Güvenli Cerrahi Kontrol Listesi hasta dosyasında arşivlenir. Anestezi güvenlik kontrol listesi de hasta dosyasında muhafaza edilir. Ameliyathanede tutulan ayrı bir klasör bu şartı karşılamaz; denetimde dosya üzerinden bakılır.

Havalandırma için hangi ölçümlerin kaydı isteniyor?

Standart üç ayrı şey istiyor. Birincisi sıcaklık ve nemin belirlenmesi ve kontrolü — her ameliyat odasında ayrı ayrı ayarlanabilir olacak şekilde. İkincisi partikül sayısı tespitine dair periyodik ölçümler, sonuçların sorumlular tarafından değerlendirilmesi ve ölçüm kayıtlarının tutulması. Üçüncüsü havalandırma sisteminin düzenli bakımı ve filtrelerin gerekli periyotlarda değiştirilmesi. Bakım sözleşmesi tek başına ölçüm kaydı sayılmaz.

Ameliyathane dışında yaptığımız girişimler bu bölüme giriyor mu?

Giriyor. Standardın dokümantasyon başlığı, ameliyathane dışında yapılan cerrahi uygulamalara yönelik süreçlerin ve bunlara ilişkin kuralların da yazılmasını istiyor. Endoskopi ünitesi, müdahale odası ve hasta başı girişimler bu kapsamdadır ve kurumların en sık atladığı başlıktır.

Kontrol listesini kayda dönüştürün

Bu bölümde denetime giren şey listenin varlığı değil, her vakada üç evrenin ayrı ayrı doldurulduğunu gösteren kayıt. Formu sisteme taşımak, o izi kendiliğinden biriktirir.

Demo isteyin →