Bu bölüm hangi riski kapatıyor
Hastanenin kalite setlerinin büyük kısmı hastaya gelen zararı
önlemeye bakar. Bu alt bölüm tersini yapıyor: hastaneyi bir işyeri
olarak ele alıyor ve zararın çalışana geldiği hâlleri kapatıyor. Riskin kendisi
soyut değil, sayılabilir kalemlerden oluşuyor: kesici-delici alet yaralanması,
kan ve vücut sıvısıyla temas, patoloji ve laboratuvar kimyasallarına maruziyet,
görüntüleme bölümlerinde radyasyon, hasta transferinde omurga yüklenmesi,
vardiya ve nöbet düzeninin getirdiği yorgunluk, hasta ve yakını kaynaklı
şiddet.
Bu kalemlerin ortak özelliği şu: her biri bir bölümde
yoğunlaşıyor. Ameliyathanenin riski ile tıbbi arşivin riski aynı değil. Ölçüt
metninin risk analizini «bölüm ve hastane bazında» istemesinin sebebi
budur ve denetimdeki ilk kırılma noktası da burası.
Denetimde en çok nerede takılıyor
1. Komite var, komitenin izi yok
Komite kurulma onayı dosyada duruyor, üye listesi hazır. Sorulan şey ise
komitenin ne yaptığı: gündemli toplantı tutanağı, alınan karar, kararın kime
verildiği ve o kararın kapandığına dair kayıt. Karar defterinin
son satırı denetimden iki hafta önceyse komite kâğıt üzerinde çalışıyor demektir.
2. Risk analizi hastane geneli yapılmış
Tek bir tabloda «düşme», «enfeksiyon»,
«yangın» satırları ve hepsine aynı risk derecesi. Ölçüt bölüm bazını
istiyor; dolayısıyla yoğun bakımın, psikiyatri kliniğinin ve acil servisin kendi
risk tablosu olmalı. Bu üç bölüm ölçüt metninde ayrıca sayılıyor — rastgele
seçilmemişler, çalışana yönelik riskin en yüksek olduğu yerler oldukları için
oradalar.
3. Koruyucu ekipman «alındı» belgesi, «kullanılıyor» kaydı yok
Ölçüt ekipmanın temin edilmesini değil, kullanılmasının
sağlanmasını istiyor. İki ayrı kayıt gerekiyor: hangi bölümde hangi
ekipmanın zorunlu olduğunu gösteren bir eşleştirme listesi ve ekipmanın
çalışana teslim edildiğini gösteren imzalı kayıt. Satın alma faturası
ikisinin yerine geçmiyor.
4. Önlem almakla iyileştirme faaliyeti yürütmek karıştırılıyor
Riski azaltmak bir ölçüt, kalite iyileştirme faaliyeti planlamak ayrı bir
ölçüt. Birincisi «kaygan zemine halı serdik»; ikincisi
«düşme olaylarını üç ay ölçtük, sebebi zemin değil aydınlatmaydı,
şu değişikliği yaptık, sonra tekrar ölçtük». İkinci ölçüt bir önce-sonra
ölçümü olmadan karşılanmış sayılmaz.
5. Çalışma yaşamının geliştirilmesi ölçütü boş bırakılıyor
Dinlenme alanı, kreş, engelli ve hasta personele yönelik düzenleme,
bireysel gelişim eğitimi, iş dışı etkinlik — bunlar «sosyal»
göründüğü için hazırlık listesinin dışında kalıyor. Oysa bu da bir ölçüt ve
kayıt istiyor. Kurumun yaptığı şeyin kaydı yoksa yapılmamış sayılıyor.
Kurumun elinde ne olmalı
- Komitenin kuruluş onayı, üye listesi, görev tanımları ve tarihli
toplantı tutanakları — gündem ve karar takibiyle birlikte.
- Bölüm bazlı risk analizi tabloları: tehdit, risk derecesi, alınan tedbir,
sorumlu, tarih ve revizyon tarihi.
- Bölüm × kişisel koruyucu ekipman eşleştirme listesi ve ekipmanın imzalı
teslim kayıtları.
- Eğitim kayıtları: konu, eğitimci, tarih, süre ve imzalı katılım listesi.
Koruyucu ekipman kullanımı eğitimi bunların içinde ayrı bir başlık.
- Sağlık taraması ve bağışıklama kayıtları — hangi bölümün hangi periyotla
tarandığı, risk analizine bağlanmış biçimde.
- Kesici-delici yaralanma ve kan/vücut sıvısı teması bildirim formları,
yapılan takip ve profilaksi kaydı. Ramak kala olaylar da buraya
giriyor.
- Çalışana yönelik şiddet olaylarının bildirimi, müdahale süresi ve olay
sonrası destek kaydı.
- Çalışma ortamı ölçüm kayıtları: patoloji laboratuvarında kimyasal ölçüm
sonuçları, koruyucu cihazların bakım ve kontrol kayıtları.
- Çalışanın tıbbi ve psikolojik danışmanlık hizmetine nasıl ulaştığını
gösteren düzenleme ve bu hizmetin kullanıldığına dair kayıt.
Sık yapılan bir hata: mülga maddeye dayanmak
Kurumların elindeki eski doküman şablonları çalışan güvenliği kurulunu
4857 sayılı İş Kanunu’nun 80. maddesine dayandırıyor. O madde
yürürlükte değil: 78, 79, 80, 81 ve 105. maddeler 20/6/2012 tarihli
6331 sayılı Kanunun 37. maddesiyle, 82. madde ise 15/5/2008 tarihli 5763
sayılı Kanunun 37. maddesiyle mülga edilmiş. Dokümanınızın üstbilgisindeki
dayanak listesi hâlâ bu maddeleri sayıyorsa denetçinin okuduğu ilk satır
yanlış. Aynı Kanunun 75. maddesi ise yürürlükte ve bu
bölümün kayıtlarının fiilen durduğu yeri tarif ediyor: işveren çalıştırdığı
her işçi için özlük dosyası düzenler, kanunlar uyarınca düzenlemek zorunda
olduğu belge ve kayıtları saklar ve istendiğinde yetkili mercilere gösterir.
4857 sayılı Kanun iş sözleşmesiyle çalıştırılan işçiler için
uygulanıyor; kamu hastanelerinde 657’ye tabi personel bu Kanunun kapsamında
değil. Karma istihdamlı kurumlarda iki ayrı kayıt rejimi işliyor ve denetimde
ikisinin de gösterilmesi gerekiyor.
Hazırlığa nereden başlanır
Bu bölümün altı kaleminden beşi kayıt geçmişi istiyor. Komite kurmak bir
günlük iş, üç aylık tutanak biriktirmek üç ay. Sıralama bu yüzden tersten
kurulur: önce kayıt üreten kalemler başlatılır (olay bildirimi, sağlık
taraması takvimi, eğitim planı, ekipman teslim kaydı), doküman yazımı sonra
yapılır. Doküman bir haftada yazılır; geçmiş geriye doğru yazılamaz.