SAS Tıp Merkezi Seti · Sağlık Hizmetleri

Enfeksiyonların Önlenmesi

Dört standart var, ama ölçüt metninin tamamı birincisinde duruyor: 13.902 karakter ve on ayrı program başlığı. Bu, standart başına metin yoğunluğu bakımından setin en ağır bölümü — Güvenli Cerrahi’nin iki katından fazla. Aşağıda bölümün ayaktan hizmette hangi riski kapattığını, metnin hastane setinden devşirildiği yerleri ve aynı kayıtları setten bağımsız olarak zorunlu kılan yönetmelik maddelerini ayrı ayrı ele aldık.

Sete genel bakış → Hastane setindeki karşılığı

Standart metinlerinin hakları TÜSKA’ya aittir.

Yorum

Dört standart, on başlık: metnin tamamı ilk standartta

Bu alt bölümün yapısı kaynakta alışılmadık görünüyor: dört standart var ama ölçüt metninin tamamı birincisinde (SH.EÖ.01.00) duruyor. Diğer üçünün — sorumlular, program ve etkinlik izlemesi — kaynakta kendi ölçüt metni yok; yalnızca birer başlık cümlesi taşıyorlar. Yani hazırlık yapan kurum dört ayrı standartla karşılaşıyor, dördünün gereğini ise tek bir metinden çıkarmak zorunda.

Ölçtüğümüz rakamlar şöyle: ölçüt metni 13.902 karakter, yaklaşık 1.628 kelime ve 68 madde işareti. Standart başına 3.476 karakter düşüyor; SAS Tıp Merkezi Seti’nin ortalaması 618. İkinci sıradaki Güvenli Cerrahi 1.466, yirmi dokuz standartlı Hasta Bakımı ise 831. Hazırlık yükünü standart sayısına göre bölen bir kurum bu bölüme setin küçük bir payını ayırır ve yanılır.

Hastane setinden ne kaldı, ne çıktı

Aynı alt bölüm SAS Hastane Seti v4’te de var ve metin gerçekten yeniden yazılmış — ama kısmen. İki metni kendi veri kümemizde yan yana saydığımızda fark şöyle görünüyor:

Ölçülen	SAS Hastane Seti v4	SAS Tıp Merkezi Seti
Ölçüt metni	18.417 karakter	13.902 karakter
“hastane” kökü	29 kez	7 kez
“sağlık kuruluşu”	hiç	8 kez
Kontrol demeti	5 kez	hiç
Yoğun bakım	2 kez	hiç
Sürveyans ayrıntısı	13 kez	1 kez

Çıkarılanlar tutarlı: kontrol demetleri, yoğun bakım, ventilatör, kateter, tadilat ve inşaat ile bildirimi zorunlu hastalıklar bu sette hiç geçmiyor. Yatan hastaya ve hastane ölçeğine bağlı aparatın tamamı kaldırılmış ve “hastane” sözcüğünün yerine sekiz yerde “sağlık kuruluşu” yazılmış.

Dikkat çeken şey kalanlar. Yedi “hastane” geçişinin tamamı, bölümün en ağır iki yükümlülüğünün içinde: komiteyi kuran cümle hâlâ “hastanede” diye başlıyor, komite üyelerinin hastanenin personel kapasitesi ve ihtiyaçlarına göre belirlenmesi isteniyor, akılcı antibiyotik uygulamaları ise “hastane bazında” tanımlanıyor. Destek hizmetleri başlığı da morgu saymaya devam ediyor — oysa aynı metnin kapsam listesinde morg yok. Yani uyarlama, en kolay cümlelerde yapılmış; en zor olanlarda yapılmamış.

Bunun denetimde pratik sonucu var: “biz tıp merkeziyiz, komite hastane kavramıdır” savunması metne dayanmıyor. Metin komiteyi istemeye devam ediyor. Buna karşılık aşağıda göreceğiniz gibi, tıp merkezi için komiteyi adıyla isteyen bir yönetmelik maddesi yok. Bu boşluğu kurumun kendisi doldurmak zorunda.

Ayaktan hizmette kapanan risk neden farklı

Hastanede enfeksiyon riski yatış süresiyle birlikte birikir; ayaktan hizmette riskin biçimi başka. Üç yapısal fark var:

Devir hızı yüksek, sıfırlama anı yok. Aynı muayene odası, aynı pansuman masası ve aynı ekipman gün içinde çok sayıda hastaya hizmet ediyor. Hastanede bir yatak taburcu olduğunda temizlik ve dezenfeksiyon için tanımlı bir an vardır; ayaktan akışta o an hasta aralarına sıkışır. Metnin temizlik, dezenfeksiyon, asepsi ve antisepsi başlığında istediği “uygulanma zamanı” tanımı tam burada kritikleşiyor.
Sonucu kurum görmüyor. İşlem sonrası gelişen bir enfeksiyon, hasta ayrıldıktan sonra ortaya çıkıyor ve çoğu zaman başka bir kuruluşa gidiyor. Hastanenin kendiliğinden topladığı veri burada kendiliğinden gelmiyor. Bu, sürveyansı imkânsız yapmıyor; kurumun kurgulamasını zorunlu yapıyor.
Çalışan tarafı daha ağır basıyor. Setin bu standart için listelediği değerlendirme boyutları Hasta Güvenliği ve Sağlıklı Çalışma Yaşamı. Ayaktan hizmette kesici-delici alet yaralanması, kan ve vücut sıvısı teması ve aşılama-tarama düzeni, aynı önlem zincirinin ölçülebilir ucu.

Adı konmuş, içi boş üç başlık

Program kapsamı on başlıkta çiziliyor. Bunların yedisi metinde ayrıca ayrıntıyla açıklanıyor; üçü yalnızca listede bir kez geçiyor ve bir daha hiç dönülmüyor:

Sürveyans. Kapsamda zorunlu, yöntemi tanımsız. Hastane setinde sürveyans on üç kez geçip yöntem tartışılırken burada tek bir satır var.
Tesis kaynaklı çalışmalarda enfeksiyonların önlenmesi. Tek geçiş. Tadilat ve inşaat sözcükleri bu sette hiç yok, dolayısıyla neyin kaydedileceği de yazılı değil.
Olağanüstü durumlara yönelik planlar. Salgın ve nadir görülen enfeksiyonlar için plan isteniyor; planın içeriğine dair bir ölçüt cümlesi yok.

“Kısmen Karşılanıyor” işaretleri çoğunlukla burada çıkıyor. Kurum bu üç başlıkta kendi yöntemini yazmak ve yazdığı yöntemin işlediğini göstermek zorunda; kopyalayacağı resmî bir ölçüt metni yok.

Bölümün ağırlık merkezi: el hijyeni

Metinde en çok işlenen başlık el hijyeni — yirmi altı geçişle, diğer dokuz başlığın toplamından fazla yer kaplıyor. Dünya Sağlık Örgütü’nün beş endikasyon kuralı iki kez anılıyor ve kurallar yalnızca hasta bakımı yapılan yerlerle sınırlanmıyor: laboratuvar, eczane, sterilizasyon ve hazırlama alanları da kapsama alınıyor. Metin ayrıca hasta bakım noktası kavramını ayaktan hastaların bakım ve tedavi aldığı alanlara açıkça genişletiyor — yani alkol bazlı el antiseptiğinin hasta alanından ayrılmadan erişilebilir olması beklentisi poliklinik ve pansuman alanları için de geçerli.

Burada istenen şey eğitim değil uyum: doğru zaman, uygun yöntem, doğru şekil ve doğru süre. Ölçme için de tek yöntem yetmiyor; haberli gözlemin yanında bölüm bazında malzeme tüketiminin takibi ve çalışanların bilgi ile farkındalığını ölçen anketler isteniyor. Yalnızca gözlem formu tutan kurum, ölçmenin üç ayağından birini doldurmuş olur.

Denetimde takılan noktalar

Komite yerine “sorumlu kişi” bırakılıyor. Metin komiteden üç iş istiyor ve üçüncüsü karar üretmek: koordinasyon, etkinlik izlemesi, iyileştirme kararı ve yönetime öneri. Tek kişilik bir görevlendirme yazısı bu üçünün hiçbirinin kanıtı değil. Kanıt, toplantı tutanağı ve alınan kararın takip edildiğini gösteren kayıt.
Çalışan taraması yapılıyor, periyot karışıyor. Aynı tıp merkezinde iki ayrı periyot işliyor: genel personel için yılda en az bir, tıbbi atık yönetiminde görevli personel için en fazla altı ayda bir. İkinci grup için ayrıca bağışıklama isteniyor. Tek bir yıllık tarama takvimi kurmak, atık personeli açısından eksik kalır.
Taramanın sonrası yazılı değil. Metin, pozitif saptanan olgulara yönelik yapılacak işlemlerin belirlenmesini de istiyor. Tarama sonuçları dosyada, sonrası boşlukta kalıyor.
Dezenfektan var, etkinliğin izlendiği kayıt yok. Metin yüksek düzey dezenfektanlarda etkin konsantrasyonun sağlanmasına yönelik kontrol veya tedbir istiyor. Ürün faturası bunun kanıtı değil; konsantrasyon kontrol kaydı kanıt.
Malzeme sınıflandırması yapılmamış. Hasta bakımında kullanılan malzeme ve ekipmanın kritik, yarı kritik ve kritik olmayan şeklinde sınıflandırılması isteniyor. Bu sınıflandırma olmadan hangi alete sterilizasyon, hangisine dezenfeksiyon uygulandığı gerekçelendirilemez.
Ekipman sayısı dezenfeksiyon süresine yetmiyor. Metin, hasta sirkülasyonuna göre dezenfeksiyon işlemlerinin yeterli sürede yapılabilmesi için ekipmanın yeterli sayıda bulundurulmasını istiyor. Ayaktan hizmette en sık kırılan halka bu: tek set alet, randevu yoğunluğunu kaldıramıyor ve süre kısaltılıyor.
Destek hizmetleri dışarıdan alınıyor, izleme kaydı yok. Çamaşır, yemek, atık ve havalandırma hizmetleri dışarıdan alınsa bile metin bu süreçlerin enfeksiyon açısından izlenmesini ve çalışanlara hijyen eğitimi verilip kayıt altına alınmasını istiyor. Sözleşme, izleme kaydının yerine geçmiyor.

Kurumun elinde ne olmalı

Belge: komite kuruluş yazısı, üye listesi ve görev tanımları; on başlığı kapsayan enfeksiyonların önlenmesi ve kontrol programı; el hijyeni politikası ve el hijyeni sorumluları; izolasyonun gerektiği durumlar, uygulama kuralları ve fizikî koşullar; temizlik, dezenfeksiyon, sterilizasyon, asepsi ve antisepsi kuralları (uygulanma zamanı, kapsamı, yöntemi ve etkinlik izlemesiyle); malzemenin kritik / yarı kritik / kritik olmayan sınıflandırması; akılcı antibiyotik politikası ve kısıtlı bildirim kuralları; salgın ve nadir enfeksiyonlar için plan.
Kayıt: komite toplantı tutanakları ve karar takibi; el hijyeni gözlem kayıtları, malzeme tüketim takibi ve anket sonuçları; izolasyon uygulama kayıtları; kişisel koruyucu ekipman ikmal kayıtları; dezenfektan konsantrasyon kontrolleri; çalışan sağlık taramaları, bağışıklama ve pozitif olgu işlemleri; temas sonrası profilaksi kayıtları; destek hizmetlerinde hijyen eğitimi kayıtları.
Ölçüm: el hijyeni uyum oranı, kurumun kendi tanımladığı süreç ve sonuç göstergeleri, antibiyotik kullanımı ve varsa yerel direnç verileri. İstenen şey bir sayı değil, sayının karara dönüştüğünün izi: analiz, hedefle karşılaştırma ve iyileştirme.
Eğitim: el hijyeni eğitimi (içeriği ve periyodu meslek gruplarına ve ölçüm sonucuna göre belirlenmiş olarak, eldiven kullanımı dahil), izolasyon önlemleri eğitimi, asepsi ve antisepsi eğitimi, dezenfeksiyon uygulayıcılarının eğitimi ve destek hizmeti çalışanlarının hijyen eğitimi.

Bu bölümde tatbikat tutanağı kanıt değildir. Olağanüstü durumlar için plan isteniyor; tatbikat düzeni Acil Durum Yönetimi bölümünün konusudur. Buradaki kanıt kesintisiz gündelik kayıt ve dönemsel orandır.

Setten önce de zorunlu olan kısım

Bu kayıtların önemli bir bölümü standart seti hiç olmasaydı da tutulmak zorundaydı — ama dayanak hastanedekinden farklı bir yönetmeliğe düşüyor. Enfeksiyon kontrol komitesini adıyla isteyen hüküm Yataklı Tedavi Kurumları İşletme Yönetmeliğindedir ve o Yönetmelik yataklı kurumları sayar; tıp merkezi kapsamında değildir. Özel Hastaneler Yönetmeliği de yalnızca hastaneleri kapsar. Tıp merkezinde yükümlülük, mesul müdürün sayılı görevleri üzerinden kuruluyor: sterilizasyonun temini, tıbbi atık mevzuatının uygulanması ve çalışanların periyodik tetkiki. Aşağıdaki bölümde bunları madde numarasıyla verdik.

Bu sayfada setin standart ve ölçüt metinleri çoğaltılmıyor; hakları TÜSKA’ya aittir. Yukarıdaki bütün sayılar kendi veri kümemiz üzerinde ölçüldü. Sürveyans yöntemi, el hijyeni uyum ölçümü ve akılcı antibiyotik politikası için tıp merkezine uygulanan doğrudan bir kanun ya da yönetmelik maddesi bulamadık; bu konulara mevzuat atfı vermedik.

Resmî metin

Enfeksiyonların Önlenmesi bölümünün standartları

Aşağıdaki liste kaynağından okunuyor, bu sayfaya kopyalanmıyor: set güncellendiğinde liste de güncellenir. Dört standart var; ölçüt metni yalnızca birincisinde bulunuyor. Her satırın kendi çapası vardır, yani tek bir standarda doğrudan bağlantı verebilirsiniz.

SH.EÖ.01.00 Enfeksiyonların önlenmesi ve kontrolü için gerekli tedbirler alınmalıdır.

Sağlık hizmetleri ile ilişkili olarak gelişen, çalışanları ve hastaları tehdit eden enfeksiyonlara ilişkin riskleri tespit etmek ve önlemektir.
- Enfeksiyonların Önlenmesi ve Kontrolüne Yönelik Program Oluşturulması Hastanede enfeksiyonların önlenmesi ve kontrolü sürecinden sorumlu bir komite oluşturulmalıdır. Bu komitenin üyeleri; ilgili ülke mevzuatı, hastanenin personel kapasitesi, hasta profili ve hastane ihtiyaçları göz önünde bulundurularak belirlenmelidir. Enfeksiyonların önlenmesi ve kontrolüne yönelik oluşturulan komitenin sorumlulukları aşağıda belirtilmiştir: » Bilimsel esaslar çerçevesinde, hastanenin özelliklerine ve koşullarına uygun bir enfeksiyon kontrol programı belirlemek » Hastanede enfeksiyon kontrolüne yönelik olarak yürütülen çalışmaların koordinasyonunu sağlamak » Enfeksiyonların önlenmesi ve kontrolüne yönelik programda belirlenen ve uygulamaya konulan faaliyetlerin etkinliğini izlemek, gerekli iyileştirme çalışmaları hakkında kararlar almak ve yönetime önerilerde bulunmak Enfeksiyonların Önlenmesi ve Kontrolüne Yönelik Program Oluşturulması Enfeksiyonların önlenmesi ve kontrolüne yönelik çalışmaların ve oluşturulacak olan programın kapsamı asgari aşağıdaki başlıklarda incelenmelidir: » Sağlık Hizmeti Süreçlerinin Enfeksiyon Riski Açısından Değerlendirilmesi » Sürveyans » El hijyeni » İzolasyon önlemleri » Akılcı antibiyotik kullanımı » Temizlik, dezenfeksiyon, sterilizasyon, asepsi, antisepsi » Çalışanların mesleki enfeksiyonu » Tesis kaynaklı çalışmalarda enfeksiyonların önlenmesi » Olağanüstü durumlara (salgın, nadir görülen enfeksiyonlar vb.) yönelik planların yapılması » Çamaşırhane, yemek hizmetleri, atık yönetimi ve havalandırma sistemleri gibi destek hizmetlerinde enfeksiyonların önlenmesi Sağlık Hizmeti Süreçlerinin Enfeksiyon Riski Açısından Değerlendirilmesi Sağlık hizmeti sunumu gerçekleştirilen tüm alanlar ve süreçlerde hasta ve çalışan güvenliği açısından enfeksiyon riski değerlendirilmelidir. Belirlenen risklere yönelik gerekli tedbirler alınmalı ve sürekliliği sağlanmalıdır. Risk değerlendirmesi konusunda detaylı bilgi için Bkz. Yönetim ve Organizasyon Boyutu- Risk Yönetimi Bölümü El Hijyeni El hijyeni açısından kalitenin geliştirilmesine yönelik çalışmalar asgari aşağıdaki konuları kapsamalıdır: » El Hijyeni Kurallarının Belirlenmesi » El Hijyeni Uyumunun Değerlendirilmesi » El Hijyenine Uyumunu Arttırmaya Yönelik Çalışmalar El Hijyeni Kurallarının Belirlenmesi Sağlık çalışanının hasta bakımı sırasında ne zaman el hijyeni uygulaması gerektiği DSÖ tarafından ortaya konan “5 Endikasyon Kuralı” ile tanımlanmıştır. “5 Endikasyon Kuralı”na göre; 1. Hasta ile temastan önce 2. Aseptik işlerden önce 3. Vücut sıvıları ile temastan sonra 4. Hasta ile temastan sonra 5. Hasta çevresi ile temastan sonra el hijyeni uygulanmalıdır. Ayrıca sağlık kuruluşlarında hasta bakımı yapılmayan ancak hastaya dolaylı olarak sağlık hizmeti verilen çeşitli alanlar da bulunmaktadır. Laboratuvarlar, eczane, sterilizasyon üniteleri, ilaç, besin vb. hazırlama bölümleri bu alanlara örnek olarak verilebilir. Hem hasta hem de çalışan güvenliğini sağlamak için bu alanlar da dâhil olmak üzere tüm sağlık hizmeti sunulan alanlara yönelik el hijyeni ile ilgili uyulması gereken kurallar belirlenmeli ve bu kurallar çerçevesinde uygulama yapılması sağlanmalıdır. El Hijyeni Uyumunun Değerlendirilmesi El hijyeni uyumu; el hijyeninin doğru zamanda, uygun yöntemle, doğru şekilde ve doğru sürede uygulanmasını ifade eder. Sadece el yıkamak ve el ovalamak değil, aynı zamanda bunları doğru şekilde yapmak el hijyeni uyumu anlamına gelmektedir. El hijyeni uyumu; prospektif haberli gözlemlere ek olarak, bölümlere göre kullanılan el hijyeni malzemelerinin takibi, anketler (sağlık çalışanlarının farkındalığını, bilgi düzeyini, uyumunu ölçmeye yönelik) gibi yöntemler ile ölçülmelidir. Yapılan değerlendirmeler sonucunda elde edilen verilere göre gerekli iyileştirme çalışmaları planlanmalıdır. El Hijyeni Uyumunu Geliştirmeye Yönelik Çalışmalar El hijyeni uyumunu geliştirmeye yönelik asgari aşağıdaki çalışmalar yapılmalıdır: » El hijyeni politikasının oluşturulması » El hijyeni sorumlularının belirlenmesi » Sağlık çalışanlarının cilt bütünlüğünün korunması » Eğitimler » Hatırlatıcı, uyarıcı mesajlar » Malzemeye erişimin kolaylaştırılması Aşağıda bu maddeler ile ilgili hususlara daha detaylı olarak değinilmiştir: Sağlık çalışanlarının cilt bütünlüğünün korunması Cilt irritasyonları ve alerji öyküleri olan sağlık çalışanlarına uygun malzeme temini yapılmalıdır. Eğitimler El hijyeni konusunda tüm çalışanlara eğitim verilmelidir. Eğitimlerin içerikleri ve periyodları sağlık kuruluşu tarafından meslek gruplarına ve ölçme sonucunda tespit edilen ihtiyaçlara göre belirlenmelidir. Eğitim içeriğinde asgari aşağıdaki konulara yer verilmelidir: » El hijyeninin önemi » El hijyeni yöntemleri ve endikasyonları » Dikkat edilmesi gereken hususlar » Eldiven kullanımı Malzemeye erişimin kolaylaştırılması El hijyenine yönelik malzeme, sağlık hizmeti sunulan tüm alanlarda bulundurulmalıdır. Hastane, el yıkama alanlarına erişim ile ilgili gerekli planlamaları yapmalı ve tedbirleri almalıdır. El yıkama alanları/lavabolarında sıvı sabun, tek kullanımlık havlu gibi malzemeler erişilebilir olmalıdır. DSÖ kılavuzlarında yer alan öneriler çerçevesinde, hasta bakım noktasında alkol bazlı el antiseptiği bulundurulmalıdır. Hasta bakım noktası 3 unsurun bir araya geldiği yerdir: » Hasta » Sağlık çalışanı » Hasta ya da çevresi ile teması içeren bakım ya da tedavi işlemi (hasta alanı içinde) Bu kavram tam olarak bakımın uygulandığı mekân ve zamanı ve dolayısı ile bu mekân ve zamanda gerçekleşen el hijyeni ihtiyacını kapsamaktadır. Alkol bazlı el antiseptiği, hasta bakım noktasında kolay ulaşılabilir şekilde bulunmalıdır. Ayaktan hastaların bakım ve tedavi aldığı alanlar da bu kapsamda değerlendirilmektedir. Burada amaç, hasta başı ürünlerinin hasta alanından ayrılmadan ulaşılabilecek şekilde bulunmasıdır. Alkol bazlı antiseptiklere erişim genellikle sağlık çalışanı tarafından taşınan cep antiseptikleri, duvara monte edilmiş dispensırlar, hasta yatağına sabitlenmiş konteynırlar, yatak yanındaki masa ya da ilaç taşıma arabalarında bulunan alkol bazlı el antiseptikleri vasıtası ile sağlanmaktadır. İzolasyon Önlemleri Enfeksiyonların önlenmesine yönelik standart önlemler (el hijyeni, kişisel koruyucu ekipmanların temini ve kullanımı, çalışan sağlığı ve güvenliği gerekli ekipman temini ve kullanımı, hasta çevresinin kontrolü için kirli çamaşırların toplanması, hasta odalarının temizliği, dezenfeksiyonu vb.) alınmalıdır. Sağlık kuruluşu; izolasyon önlemlerinin uygulanması gereken durumları, uygulama kurallarını ve gerekli fiziki koşulları (ayrı oda, yataklar arası yeterli mesafe, yeterli personel vb.) belirlemelidir. Sağlık çalışanlarına konu ile ilgili eğitim verilmeli, yeterli kişisel koruyucu ekipman temin edilmeli ve izolasyon önlemlerine uygun şekilde çalışılması sağlanmalıdır. Akılcı Antibiyotik Kullanımı İdeal antibiyotik kullanımı için; doğru tanı sonrası doğru antibiyotik; en uygun yoldan, etkin dozda, optimum aralıklarla, uygun süreyle verilmelidir. Akılcı Antibiyotik Kullanımı ile ilgili hastane bazında gerçekleştirilmesi gereken asgari uygulamalar şunlardır: » Sağlık kuruluşunda antibiyotik kullanımı ile ilgili politikalar belirlenmeli, gerekli uygulamalar yapılmalı ve izlenmelidir. » Akılcı antibiyotik kullanımı ile ilgili farkındalık oluşturulmalı, konuyla ilgili gerekli çalışmaların planlanması ve yürütülmesi sağlanmalı, görev, yetki ve sorumlulukları belirlenmelidir. » Antibiyotik kullanım politikaları belirlenirken uluslar arası ve varsa ulusal ve/veya lokal rehberlerden yararlanılmalı, lokal direnç verileri de incelenmelidir. » Antibiyotik duyarlılık testi raporlarında kısıtlı bildirim kuralları belirlenmeli ve uygulanmalıdır. Temizlik, Dezenfeksiyon, Sterilizasyon, Asepsi, Antisepsi Sağlık hizmeti sunumu sırasında kullanılan tüm alanlar ve insan dokuları ile temas eden tüm araç ve gereçler enfeksiyon kaynağı olabilmektedir. Bundan dolayı ilgili alanlar ve araçların mikroorganizmalar açısından kontrol altına alınması için çeşitli işlemler uygulanmaktadır: » Temizlik » Dezenfeksiyon » Sterilizasyon » Asepsi » Antisepsi Temizlik, dezenfeksiyon, sterilizasyon ve antisepsi süreçlerine yönelik kurallar belirlenmelidir. Bu süreçlerde; » Uygulanma zamanı » Uygulama kapsamı » Uygulama yöntemi ve kullanılacak materyal » Uygulamalarının etkinliğinin izlenmesine yönelik süreç belirlenmelidir. Temizlik Sağlık kuruluşu temizliğine yönelik politikalar belirlenmeli, planlar oluşturulmalı, enfeksiyon açısından özellikli alanlar belirlenmeli, sorumlular tanımlanmalı, hangi alanda, hangi temizlik malzemelerinin, kim tarafından, nasıl uygulanacağı ve uygulamaların etkinliğinin nasıl ve kim tarafından kontrol edileceği belirlenmelidir. Dezenfeksiyon » Hasta bakımında kullanılan tıbbi malzeme ve ekipmanlar, dezenfeksiyon ve sterilizasyon yöntemlerinin gerekliliğini tespit etmek amacı ile kullanılan uluslararası kabul görmüş kurallar çerçevesinde kritik, yarı kritik ve kritik olmayan şeklinde sınıflandırılmalıdır. » Dezenfeksiyon işlemi yapılan yüzey, malzeme, ekipman ve atıklar belirlenmelidir. » Dezenfeksiyon işlemi uygulanan materyale göre dezenfeksiyon türü, kullanılacak dezenfektan ve kullanım kuralları (süre, miktar, yüksek düzey dezenfektanlarda etkin konsantrasyonun sağlanmasına yönelik kontrol veya tedbirler, hasta ve çalışan güvenliği açısından dikkat edilmesi gereken hususlar gibi) belirlenmelidir. » Hasta sirkülasyonuna göre dezenfeksiyon işlemlerinin yeterli sürede ve etkin şekilde gerçekleşebilmesi için kullanılan ekipmanın yeterli sayıda bulunması sağlanmalıdır. » Yüksek düzey dezenfektan kullanılan alanlarda, havalandırma koşulları çalışan güvenliğini sağlayacak şekilde yapılandırılmalıdır. » Uygulayıcılar eğitilmeli ve dezenfeksiyon işlemlerinin belirlenen kurallar çerçevesinde uygulanma durumu enfeksiyonların kontrolü ve önlenmesi konusundaki sorumlular tarafından izlenmelidir. Sterilizasyon » Hasta bakımında kullanılan ve sterilizasyon işlemi uygulanması gereken malzeme ve ekipman belirlenmelidir. » Sterilizasyon sürecine yönelik kurallar ve işleyiş belirlenmeli, belirlenen kurallar çerçevesinde uygulanma durumu enfeksiyonların önlenmesi konusundaki sorumlular tarafından izlenmelidir. » Detaylı bilgi için Bkz. Sağlık Hizmetleri Boyutu Sterilizasyon Bölümü Asepsi ve Antisepsi Asepsi ve antisepsi ilkeleri çerçevesinde uygulama alanları ve kuralları belirlenmeli, ilgili sağlık çalışanları bu çerçevede eğitilmelidir. Çalışanların Mesleki Enfeksiyonu Sağlık çalışanları, enfeksiyon ajanlarına karşı hem kendilerini hem de hastalarını korumak adına gerekli önlemleri almakla görevlidir. Bu önlemler üç grupta ele alınmaktadır: 1. Temas öncesi alınması gereken önlemler: Bağışıklamanın mümkün olduğu enfeksiyonlara karşı bağışıklık sağlanması, rutin taramalar. 2. Temasın engellenmesi için alınması gereken önlemler: Sağlık hizmeti verilmesi sırasında karşılaşılabilecek risklere göre alınması gereken koruyucu tedbirler (standart önlemler, izolasyon önlemleri). 3. Temas sonrası alınması gereken önlemler: Herhangi bir enfeksiyon ajanı ile temas söz konusu olduğunda yapılması gereken bağışıklama, profilaksi, takip ve tedavi işlemleri. » Yukarıda ifade edilen önlemlerin alınmasına ilişkin tüm süreçler sağlık kuruluşu tarafından tanımlanmalıdır. » Sağlık kuruluşunda, çalışanların enfeksiyonlardan korunma ile ilgili bilgi ve farkındalık düzeylerinin geliştirilmesine yönelik çalışmalar yapılmalıdır. » Çalışanların enfeksiyonlara karşı gerekli tedbirleri alabilmeleri için uygun çalışma ortam ve koşulları sağlanmalı, gerekli ekipman temin edilmelidir. » Bölüm bazında yapılan risk analizleri çerçevesinde düzenli aralıklar ile yapılması gereken sağlık taramaları belirlenmeli ve sağlık taramalarına yönelik bir program oluşturulmalıdır. » Taramalarda pozitif saptanan olgulara yönelik yapılması gereken işlemler belirlenmelidir. » Program çerçevesinde yapılan uygulamaların etkinliği izlenmelidir. » Herhangi bir enfeksiyon ajanı ile temas söz konusu olduğunda yapılması gereken işlemler belirlenmeli, uygulanmasını sağlamak ve kontrol etmek amacı ile sorumlular belirlenmelidir. Çamaşırhane, Mutfak, Morg, Atık Yönetimi ve Havalandırma Sistemleri gibi Destek Hizmetlerinde Enfeksiyonların Önlenmesi ve Kontrolü » Sağlık hizmet sunumunda kullanılan tekstil malzemelerinin temizlenme süreci enfeksiyonların kontrolü açısından izlenmeli ve gerekli tedbirlerin alınması ve sürekliliği sağlanmalıdır. » Çalışanlara hijyen eğitimi verilmeli ve kayıt altına alınmalıdır. » Sağlık hizmeti sunucuları ve hizmet kullanıcılarına sunulan gıdaların temini, depolanması, hazırlanması ve dağıtılması süreçleri ile bu süreçte görev alan çalışanlar enfeksiyonların kontrolü açısından izlenmeli ve gerekli tedbirlerin alınması ve sürekliliği sağlanmalıdır. » Çalışanlara hijyen eğitimi verilmeli ve kayıt altına alınmalıdır. » Sağlık hizmeti sunumunda üretilen tıbbi atıkların güvenli şekilde uzaklaştırılması ve bertarafının sağlanması süreçleri izlenmeli, gerekli tedbirlerin alınması ve sürekliliği sağlanmalıdır. » Havalandırma ve hava filtreleme sistemleri enfeksiyonların kontrolü açısından izlenmeli ve gerekli tedbirlerin alınması ve sürekliliği sağlanmalıdır. İzleme ve Değerlendirme » Enfeksiyonların önlenmesine yönelik sağlık kuruluşunda gerçekleştirilen uygulamalar süreç ve sonuç bazında izlenmeli ve sürekli iyileştirme için gerekli faaliyetler gerçekleştirilmelidir. İzleme ve değerlendirme çalışmalarında; rutin gözlem ve kontroller uygulamalara yönelik belirlenen süreç ve sonuç bazlı göstergeler kullanılmalıdır. » İzleme ve değerlendirmede elde edilen sonuçların analizi yapılmalı, belirlenen hedeflerle uyumu değerlendirilmeli ve gerekli ise iyileştirme çalışmaları yapılmalıdır. » Elde edilen sonuçlar yönetim ve ilgili çalışanlar ile paylaşılmalıdır. » Çalışanların enfeksiyon kontrolü ve önlenmesi ile ilgili sorumluluklarına yönelik bilgilendirme ve eğitim çalışmaları yapılmalıdır.
Değerlendirme » Hasta Güvenliği » Sağlıklı Çalışma Yaşamı
SH.EÖ.01.01 Sağlık kuruluşunda enfeksiyonların önlenmesine yönelik sorumlular ve sorumlulukları belirlenmelidir.

Sağlık kuruluşunda enfeksiyonların önlenmesine yönelik sorumlular ve sorumlulukları belirlenmelidir.
SH.EÖ.01.02 Enfeksiyonların önlenmesine yönelik program oluşturulmalıdır.

Enfeksiyonların önlenmesine yönelik program oluşturulmalıdır.
SH.EÖ.01.03 Enfeksiyonların önlenmesine yönelik uygulamaların etkinliği izlenmelidir.

Enfeksiyonların önlenmesine yönelik uygulamaların etkinliği izlenmelidir.

Standart ve ölçüt metinlerinin hakları TÜSKA’ya aittir. Resmî PDF’e set sayfasındaki künye bölümünden ulaşabilirsiniz.

Mevzuat dayanağı

Tıp merkezinde dayanak hastanedeki yönetmeliklerde değil

Konu başlıkları bizim sözcüklerimizle yazıldı; dayanaklar resmî künyeyle verildi ve her madde numarası madde metnine bakılarak teyit edildi. Aşağıdaki yönetmeliklerin tamamı tıp merkezini kapsıyor — hastaneye özgü olanlar bilerek dışarıda bırakıldı.

Komiteyi adıyla isteyen bir yönetmelik yok; yük mesul müdürde

Enfeksiyon kontrol komitesini adıyla isteyen hüküm Yataklı Tedavi Kurumları İşletme Yönetmeliğindedir, o Yönetmelik ise yalnızca yataklı kurumları sayar; Özel Hastaneler Yönetmeliği de yalnızca hastaneleri kapsar. İkisi de tıp merkezine uygulanmıyor, bu yüzden onları dayanak olarak vermiyoruz. Tıp merkezinde yükümlülük mesul müdürün sayılı görevleri üzerinden kuruluyor: cihaz ve malzemelerin sterilizasyonunu ve cihazların kalibrasyonunu temin etmek, tıbbi atık mevzuatının uygulanmasını sağlamak ve Yönetmelikte tanımlanmış altyapı ile kalite standartlarının korunmasını ve sürdürülmesini sağlamak. Pratik sonucu şu: denetimde komitenin adı değil, kararın ve uygulamanın kaydı sorulur — ve o kaydın muhatabı mesul müdürdür.

Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik Yönetmelik Madde 14/5-i — sterilizasyon ve kalibrasyonun temini
Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik Yönetmelik Madde 14/5-ı — tıbbi atık mevzuatının uygulanması
Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik Yönetmelik Madde 14/5-b — altyapı ve kalite standartlarının sürdürülmesi

Çalışan taraması: aynı kurumda iki ayrı periyot

Metnin “Çalışanların Mesleki Enfeksiyonu” başlığı bağışıklama ve rutin taramalarla temas öncesi önlem almayı istiyor. Mevzuat bu isteğe iki farklı sayı koyuyor ve ikisi aynı tıp merkezinde birlikte işliyor. Genel kural: mesul müdür, kuruluş çalışanlarının hepatit markeri ve bulaşıcı hastalıklar yönünden gerekli görülen tetkik ve muayenelerini yılda en az bir defa periyodik olarak yaptırır. Tıbbi atık yönetiminde görevli personel içinse süre yarıya iniyor: bu personelin bağışıklanması ve en fazla altı ayda bir sağlık kontrolünden geçirilmesi gerekiyor. Bünyesinde tıbbi laboratuvar bulunan tıp merkezinde laboratuvar çalışanları için de yılda en az bir defa tetkik ve muayene yükümlülüğü ayrıca yazılı. Tek bir yıllık takvim kurmak, atık personeli bakımından eksik kalır.

Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik Yönetmelik Madde 14/5-j — yılda en az bir defa periyodik tetkik
Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği Yönetmelik · Resmî Gazete 25.1.2017 / 29959 Madde 9/1-ı — bağışıklama ve en fazla altı ayda bir sağlık kontrolü
Tıbbi Laboratuvarlar Yönetmeliği Yönetmelik · Resmî Gazete 4.6.2024 / 32566 Madde 15/4-h — yılda en az bir defa tetkik ve muayene

Tıbbi atık: yıllık plan, günlük dezenfeksiyon, yeterlilik belgesi

Programın destek hizmetleri başlığının en somut karşılığı burada. Sağlık kuruluşu, atıkların ayrı toplanmasını, kuruluş içinde taşınmasını, geçici depolanmasını ve kaza anında alınacak tedbirleri içeren bir tıbbi atık yönetim planı hazırlamak ve uygulamakla yükümlü; bu plan her yıl güncellenir. Taşımada kullanılan konteyner, kap ve kovalar her gün düzenli olarak temizlenir ve dezenfekte edilir — bir torba yırtılır ya da dökülürse ivedilikle. Atık yönetiminde görevlendirilen personelin ilgili alanda MYK Mesleki Yeterlilik Belgesine sahip olması zorunlu; koruyucu giysi ve ekipmanın temini ve kullanılması da kuruluşun yükümlülüğü. Ayrıca tıp merkezi tarafında ayrı bir şart var: tıbbi ve evsel atıklar için ayrı ayrı çöp mahalleri tesis edilir ve atığın düzenli alınması için ilgili merciyle sözleşme yapılır.

Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği Yönetmelik · Resmî Gazete 25.1.2017 / 29959 Madde 9/1-c — tıbbi atık yönetim planı
Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği Yönetmelik · Resmî Gazete 25.1.2017 / 29959 Madde 22/1-b — planın her yıl güncellenmesi
Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği Yönetmelik · Resmî Gazete 25.1.2017 / 29959 Madde 11/4 — konteyner/kap/kovanın her gün dezenfeksiyonu
Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği Yönetmelik · Resmî Gazete 25.1.2017 / 29959 Madde 5/3 ve 9/1-h — MYK Mesleki Yeterlilik Belgesi
Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik Yönetmelik Madde 23 — ayrı çöp mahalleri ve toplama sözleşmesi

Sterilizasyon ve cihaz: kalibrasyonu olmayan cihaz kullanılamaz

Setin “temizlik, dezenfeksiyon, sterilizasyon” başlığının mevzuat karşılığı tıp merkezinde iki yere bağlı. Birincisi mesul müdürün görevi: kuruluşta bulunan cihaz ve malzemelerin sterilizasyonunu ve cihazların kalibrasyonunu temin etmek. İkincisi uyulması zorunlu hususlar arasındaki açık yasak: tıbbi cihazların bakım, kontrol ve kalibrasyonu düzenli olarak yapılır ve bunlar yapılmayan tıbbi cihazlar kullanılamaz. Cerrahi müdahale yapan tıp merkezinde ameliyathane ve merkezi sterilizasyon ünitesinin asgari standartları ise Yönetmeliğin Ek-4/C’sinde belirlenmiş. Buradaki kazanç, “düzenli yapıyoruz” ifadesi yerine cihaz bazında kalibrasyon kaydının gösterilebilmesidir.

Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik Yönetmelik Madde 14/5-i — sterilizasyon ve kalibrasyonun temini
Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik Yönetmelik Madde 28/1-n — kalibrasyonu yapılmayan cihaz kullanılamaz
Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik Yönetmelik Madde 36/1-b — ameliyathane ve merkezi sterilizasyon ünitesi (Ek-4/C)

Laboratuvarı dışarıdan almak sorumluluğu devretmiyor

Tıp merkezi bünyesinde yürütülen tıbbi laboratuvar hizmeti kendi yönetmeliği kapsamında yürütülür; kuruluş bu hizmeti dışarıdan da satın alabilir. Ancak hizmeti alan kuruluş ile veren kurum, uygulamadan ve sonuçlarından müştereken sorumludur — yani enfeksiyon kontrolü sorumluluğu sözleşmeyle aktarılmıyor. Laboratuvar tarafındaki somut şartlar da ölçülebilir: tıbbi mikrobiyoloji laboratuvarında canlı mikroorganizma içeren kontamine materyalin dekontaminasyonu için sterilizasyon işlemlerinin yapıldığı ayrı bir kirli oda bulundurulur; bu işlem başka kurum ya da kuruluşta yapılıyorsa belgelendirilir. Laboratuvar güvenliğini de içeren hizmet içi eğitim yılda en az bir program olarak düzenlenir ve kayıt altına alınır.

Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik Yönetmelik Madde 6/3 ve 6/5 — ilgili yönetmelik kapsamı ve müşterek sorumluluk
Tıbbi Laboratuvarlar Yönetmeliği Yönetmelik · Resmî Gazete 4.6.2024 / 32566 Madde 12/6-b — ayrı kirli oda ve dekontaminasyonun belgelenmesi
Tıbbi Laboratuvarlar Yönetmeliği Yönetmelik · Resmî Gazete 4.6.2024 / 32566 Madde 15/6-i — yılda en az bir hizmet içi eğitim programı

Buradaki konu başlıkları bizim sözcüklerimizdir; standart setinin ölçüt metinleri değildir. Ayakta Teşhis ve Tedavi Yönetmeliğinin Resmî Gazete künyesi kaynağımızda bulunmuyor: madde metinlerini teyit ettik, künyeyi tahmin etmedik. Yataklı Tedavi Kurumları İşletme Yönetmeliği ile Özel Hastaneler Yönetmeliği tıp merkezini kapsamadığı için dayanak olarak verilmedi. Sürveyans yöntemi, el hijyeni uyum ölçümü ve akılcı antibiyotik politikası için tıp merkezine uygulanan doğrudan bir madde bulamadık. Mevzuat değişir: bir karara dayanak yapmadan önce Resmî Gazete’den güncel metni teyit etmenizi öneririz.

Sık sorulanlar

Enfeksiyonların Önlenmesi bölümü hakkında sık sorulanlar

Tıp merkezinde enfeksiyon kontrol komitesi kurmak zorunlu mu?

Standart metni komite istemeye devam ediyor; üstelik cümle hâlâ “hastanede” diye başlıyor, çünkü metin bu noktada hastane setinden uyarlanmamış. Buna karşılık komiteyi adıyla isteyen yönetmelik hükmü yataklı kurumlar içindir ve tıp merkezini kapsamaz. Pratik sonuç: akreditasyona hazırlanıyorsanız komiteyi kurmanız beklenir, ama denetimde sorulan şey komitenin adı değil üç işin kanıtı — koordinasyon, etkinlik izlemesi ve alınan iyileştirme kararı. Tek kişilik görevlendirme yazısı bu üçünü karşılamaz. Metin bir üye listesi de vermiyor: üyelerin mevzuat, personel kapasitesi, hasta profili ve kurum ihtiyaçları gözetilerek belirlenmesi isteniyor, yani “kaç kişi” sorusunun resmî bir cevabı yok.

Yoğun bakımımız yok; kontrol demeti uyumu izlemek gerekiyor mu?

Bu sette gerekmiyor. Kontrol demeti, ventilatör, kateter ve yoğun bakım sözcükleri SAS Tıp Merkezi Seti’nin bu bölümünde hiç geçmiyor; hastane setinde ise demet beş kez anılıyor. Ancak bu, ölçmekten muaf olduğunuz anlamına gelmez: metin uygulamaların süreç ve sonuç bazında izlenmesini, süreç ve sonuç göstergeleri kullanılmasını, sonuçların analiz edilip hedefle karşılaştırılmasını ve yönetim ile çalışanlarla paylaşılmasını istiyor. Göstergeyi kurum kendisi tanımlar.

Çalışan taramasını yılda bir yapmak yeterli mi?

Personelin tamamı için değil. Genel kural yılda en az bir defa: mesul müdür, çalışanların hepatit markeri ve bulaşıcı hastalıklar yönünden gerekli görülen tetkik ve muayenelerini bu periyotla yaptırır. Tıbbi atık yönetiminde görevli personel için süre en fazla altı ayda birdir ve ayrıca bağışıklama istenir. Bünyenizde tıbbi laboratuvar varsa laboratuvar çalışanları için de yılda en az bir defa tetkik ve muayene yükümlülüğü ayrıca yazılıdır. Üç grubu tek takvime bağlamak hata üretir.

El hijyeni gözlem formu tutuyoruz, bu yeterli mi?

Hayır. Ölçme için haberli gözlemlere ek olarak bölümlere göre el hijyeni malzemelerinin takibi ve çalışanların farkındalığını, bilgi düzeyini ve uyumunu ölçmeye yönelik anketler de isteniyor. Uyumun tanımına da dikkat: doğru zaman, uygun yöntem, doğru şekil ve doğru süre. Sadece el yıkamak ya da ovalamak uyum sayılmıyor. Ayrıca değerlendirme sonuçlarına göre iyileştirme çalışması planlanması isteniyor — ölçüm tek başına döngüyü kapatmıyor.

Alkol bazlı el antiseptiği polikliniklerde de bulunmak zorunda mı?

Evet. Metin hasta bakım noktası kavramını hasta, sağlık çalışanı ve bakım işleminin bir araya geldiği yer olarak tanımlıyor ve ayaktan hastaların bakım ve tedavi aldığı alanları da bu kapsamda sayıyor. Beklenti, ürünün hasta alanından ayrılmadan erişilebilir olması: cep antiseptiği, duvara monte dispensır ya da ilaç arabası üzerindeki kaplar bunu sağlıyor. Lavabolarda sıvı sabun ve tek kullanımlık havlu erişilebilir olmalı; kurallar laboratuvar, eczane, sterilizasyon ve hazırlama alanları için de belirlenmeli.

On başlığı kayıt düzenine çevirelim

Bu bölümde eksik olan şey genellikle program metni değil, programın arkasındaki süreklilik: hangi alanda, hangi periyotla, hangi kayıtla. Mevcut kayıtlarınızı ve tarama takviminizi birlikte gözden geçirelim.

İletişime geçin →