Setin istediği faaliyet, mevzuatın izne bağladığı faaliyetle aynı şey
Bu bölümün tamamı tek bir cümleye dayanıyor: sağlık kuruluşu, toplumun sağlık
yapısını ve genel sağlık sorunlarını dikkate alarak sağlığın teşviki ve
geliştirilmesi ile ilgili programlar düzenlemeli. Ölçüt metni bunu bir çevrime
çeviriyor — durum tespiti, planlama, en az iki program, sonuç
değerlendirmesi, veri değişiminin analizi, iyileştirme ve süreklilik.
Buradan sonrası setin söylemediği ama kurumu doğrudan bağlayan kısım.
Tanıtım mevzuatı “sağlığı koruyucu ve geliştirici nitelikteki bilgiler”i
tanımlarken tam olarak bu işi anlatıyor: kişilerin kendi sağlıkları üzerindeki
kontrollerini artırmalarını ve sağlıklarını geliştirmelerini destekleyen yazılı
veya görsel içerikli tanıtım ve bilgilendirme faaliyetleri. Yani setin
sizden istediği program, mevzuatın kendi tanımına göre bir tanıtım ve
bilgilendirme faaliyetidir ve o yönetmeliğin bütün ilkelerine tabidir.
İkinci ve daha keskin olan şu: sağlık hizmetlerine yönelik
sosyal sorumluluk projeleri ve kampanyalar ancak Bakanlık izni ile
yürütülüyor; tanıtımı da projenin kapsamı, süresi ve yalnızca projeden
faydalanacak kişi veya kuruluşlarla sınırlı. Set “en az iki program oluşturun”
diyor, izinden söz etmiyor. Bu iki metni ayrı ayrı okuyan kurum, standardı
karşılarken bir mevzuat eksiği üretiyor. Bölümün gerçek riski burada: eksik
bırakılan bir kayıt değil, izinsiz başlatılmış bir faaliyet.
Bölümün kapattığı risk: kuruluşun kendi bekleme salonuyla sınırlı sağlık görüşü
Ayakta teşhis ve tedavi veren bir kuruluş yalnızca kapısından gireni görür.
Gördüğü kitle kendi kendini seçmiş bir kitledir: şikâyeti olan, ulaşabilen ve
ödeyebilen kişiler. Bu bölüm kuruluşu görmediği nüfusa bakmaya
zorluyor; demografik veri, morbidite ve mortalite istatistikleri, beslenme ve
fiziksel aktivite alışkanlıkları gibi unsurlarla bir durum tespiti istiyor.
Kapatılan risk, hizmet planlamasının kendi hasta listesinin aynası olması.
Bunun bir de hak boyutu var ve çoğu dosyada hiç kurulmaz. Hasta Hakları
Yönetmeliği, hastanın adalet ve hakkaniyet ilkeleri çerçevesinde sağlıklı
yaşamanın teşvik edilmesine yönelik faaliyetler ve koruyucu sağlık
hizmetleri de dahil olmak üzere sağlık hizmetlerinden yararlanma hakkına
sahip olduğunu söylüyor. Yani sağlığın teşviki bir hayırseverlik değil, hakkın
konusu. Standardın kendi ölçüm boyutları arasında “Hakkaniyet”in sayılması da
tesadüf değil; bölümü bir iletişim işi sanan kurum bu boyutu hiç ölçmüyor.
Tıp merkezi ile hastane burada niye ayrışıyor
Üç somut farkla. Birincisi yerleşim: hastane setinde sağlığın
teşviki başlığı ayrı bir alt bölüm değil, temel politika ve değerlerin içinde
duruyor. Ayaktan sette ise kendi kodu olan bağımsız bir alt bölüm. Pratik
sonucu, denetim dosyasında kendi klasörünü istemesi ve stratejik plan ekine
sıkıştırıldığında ortada görünür bir başlığın kalmaması.
İkincisi ölçek. Tıp merkezi en az iki farklı uzmanlık dalında
olmak üzere en az beş uzman tabip kadrosuyla açılıyor ve çalışma günlerinde
sekiz saat hizmet vermesi yeterli; kesintisiz hizmet ancak on uzman kadrosu ve
üç bin metrekareyle geliyor. Halkla ilişkiler birimi, halk sağlığı uzmanı ya da
ayrı bir kalite kadrosu yok. Mevzuat bu boşluğu adlandırmış: altyapı ve sağlıkta
kalite standartlarının korunmasını ve sürdürülmesini sağlamak mesul
müdürün görevi ve mesul müdür idari işlerden bizzat sorumlu, Müdürlüğün ve
Bakanlığın birinci derecede muhatabı. Bu bölümün sahibi bir komisyon değil, adı
belli bir kişi.
Üçüncüsü konu seçiminin sınırı ve en çok burada hata yapılıyor.
Setin örnek olarak saydığı başlıklar nüfus geneline dönük: sigarayla mücadele,
obezite, diş sağlığı farkındalığı, kronik hastalıklar, organ bağışı, beslenme,
genç nüfusun spor faaliyetleri, anne sütü, gebe eğitimi, yerel yönetimlerle iş
birliği. Kanun ise özel sağlık kuruluşunun yayımlayabileceği koruyucu bilgiyi
“hizmet verilen sağlık alanıyla ilgili” olanla sınırlıyor. İki
uzmanlık dalında ruhsatlı bir tıp merkezi, o dalların dışındaki bir konuyu
programının kamuya dönük yüzü yapamaz. Doğru sıra şu: konuyu ruhsatta yazılı
dallardan seçin; o tek karar iki tarafı birlikte kapatıyor.
Denetimde en çok nerede takılıyor
- Program sayısı iki, konusu bir. Set en az iki program istiyor;
dosyada tek konunun iki etkinliğe bölünmüş hâli duruyor. Bir konunun iki oturumu
iki program değil. Ayrımın ölçütü ayrı durum tespiti, ayrı hedef ve ayrı
ölçüm olup olmadığı.
- Durum tespiti kuruluşun kendi hasta listesinden yapılmış.
Hasta listesi bir popülasyon değil; paydası yok. İstenen veri — nüfus, yaş,
cinsiyet, eğitim durumu, morbidite ve mortalite — kuruluşun dışından gelmek
zorunda. Denetimde sorulan şey verinin kendisi değil, kaynağı ve tarihi.
Kaynağı yazılmamış bir tablo savunulamıyor.
- Vade ilan edilmemiş. Ölçüt, değerlendirmenin programın kısa,
orta ve uzun vadeli olmasına göre yapılacağını söylüyor. Planında vade yazmayan
kurum, “hangi dönem üzerinden ölçtünüz” sorusuna cevap üretemiyor. Vade bir
cümlelik iş ama geriye dönük yazılamıyor.
- Bakanlık izni dosyada yok. Bölümün tek telafisiz kalemi.
İzin, tanıtımın kapsamını ve süresini de belirlediği için izinden önce yazılmış
duyuru metni zaten baştan sakat.
- Program bir yönlendirme aracına dönüşmüş. Tıbbi yardım,
check-up, sağlık taraması, danışmanlık ve bilgilendirme gerekçesiyle yayın ve
iletişim kanalları üzerinden belirli bir sağlık tesisine yönlendirme yapılamıyor;
tanıtım da hastayı doğrudan ya da dolaylı biçimde yönlendiren içerikte olamıyor.
Kuruluş adı ve randevu hattıyla duyurulan “ücretsiz tarama günü” tam olarak bu
tarife giriyor.
- Katılımcıya hediye verilmiş ya da çekiliş yapılmış. Sağlık
hizmetleri özendirme, çekiliş ve hediye gibi pazarlama faaliyetlerine konu
edilemiyor. Etkinlik hediyesi, programın en kolay fark edilen kusuru.
- Eğitimi yetkili olmayan kişi vermiş. Sağlık hizmet sunumu ile
ilgili bilgilendirmeler yalnızca konusunda yetkili sağlık meslek mensupları
tarafından yapılabiliyor. Faaliyeti kim yürüttü ve hangi unvanla — kayıtta bu
iki alan yoksa oturum savunulamıyor.
- Konu olarak organ bağışı seçilmiş. Set bunu örnek başlıklar
arasında sayıyor, ama bilimsel, istatistiki ve haber niteliğindeki bilgi dağıtımı
ayrık olmak üzere organ ve doku alınması ve verilmesine ilişkin her türlü reklam,
tanıtım ve benzeri etkinlik yasak. Konu ancak bilgi dağıtımı olarak kurulabilir;
kampanya olarak kurulamaz.
- Tarama verisi kâğıt listede ya da ayrı bir tabloda. Kuruluşa
başvuranların verileri elektronik ortamda ve Bakanlığın kayıt tescil sisteminde
kayıtlı bir bilgi yönetim sisteminde tutulmak zorunda. Bir kenarda tutulan
katılımcı listesi arşiv kusuru değil, veri kusuru.
- Program binada, yürüten dışarıdan. Ruhsatta yazılı uzmanlık
dalları dışındaki araç ve gereçler bulundurulamıyor, kuruluştaki bir faaliyet
alanı veya birim yetkisi olmayan kişilerce kullanılamıyor ve kuruluş bir şirket
tarafından açılmışsa şirketin diğer işleri orada yapılamıyor. Bir dernekle
yürütülen etkinliğin fiziken nerede geçtiği bu yüzden önemli.
- Paylaşımda hasta görseli var. Hastaya ait görsel için açık
rıza şart, hasta içeriği önceden görme hakkına sahip, izin her zaman geri
çekilebiliyor ve görsel paylaşımların yorum, beğeni ve yeniden paylaşım gibi
etkileşimlere kapatılması zorunlu. Teşekkür ve memnuniyet ifadeleri üzerinden
paylaşım yolu ise tamamen kapalı.
Kurumun elinde ne olmalı
- Belge: kaynağı ve tarihi yazılı durum tespiti çalışması; her
biri kendi vadesini ilan eden en az iki program planı; Bakanlık izni başvurusu ve
izin yazısı; programın duyuru metni ve mesul müdür onayı; katılımcı aydınlatma
metni ile açık rıza formu; okul, muhtarlık ya da yerel yönetimle yapılmışsa iş
birliği protokolü.
- Kayıt: her faaliyetin tarihi, yeri, yürüten sağlık meslek
mensubu ve unvanı, katılımcı sayısı; dağıtılan materyalin birer örneği;
yayımlanan her paylaşımın tarihi ve mecrası; katılımcı verisinin bilgi yönetim
sistemine hangi tarihte girildiği.
- Ölçüm: ilk faaliyetten önce alınmış başlangıç
ölçümü; ara ve son ölçüm aynı tanım ve aynı örneklemle; iki programın hedefe
ulaşma derecesi; ana veri ve bilgilerin zaman içindeki değişimine dair analiz.
- Prova: bu bölümde tatbikatın karşılığı bir alarm provası
değil, yayın öncesi okuma. Duyuru metni yayımlanmadan önce tanıtım
ilkelerine karşı satır satır işaretlenir ve bu kontrol kayda geçer. Bir kez
gerçekten yapılmış yayın öncesi kontrol, yazılı bir sosyal medya talimatından
ağır kanıttır.
Prosedürdeki eskimiş künye tuzağı
Bir ayrıntı neredeyse her tıp merkezinde aynı: ayakta teşhis ve tedavi
yönetmeliğinin bilgilendirme ve tanıtım maddesi, tanıtım yönetmeliğine atıf
yaparken hâlâ 29 Temmuz 2023 tarihli ve 32263 sayılı künyeyi taşıyor. O
yönetmelik 12 Kasım 2025 tarihli ve 33075 sayılı yenisiyle yürürlükten
kaldırıldı ve yenisi, eskisine yapılan atıfların kendisine yapılmış sayılacağını
açıkça söyledi. Mevzuatın kendi iç atfı eski kaldığı için kurumlar da eski
künyeyi kopyalıyor. Prosedürünüzde, onam formunuzda ya da sosyal medya
talimatınızda 2023 künyesi varsa o metin güncellenmemiş demektir — ve bu, bir
denetçinin tek bakışta gördüğü türden bir işarettir.
Programın verisi hangi hukuki sebeple işleniyor
Bir tarama ya da farkındalık programında katılımcıdan boy, kilo, sigara
kullanımı veya kan şekeri gibi veriler alındığı anda özel nitelikli kişisel veri
işlenmiş oluyor. Buradaki ayrım ince: hizmet almak üzere kuruluşa müracaat eden
kişinin verisi için kanunun kendi hükmü var, ama programa katılan kişi
çoğunlukla hizmet almak üzere müracaat etmiş biri değil. O hâlde dayanak ya
ilgili kişinin açık rızası, ya da sır saklama yükümlülüğü altındaki kişilerce
kamu sağlığının korunması ve koruyucu hekimlik amacıyla işleme oluyor. Hangisine
dayanıldığı aydınlatma metninde yazılı olmak zorunda; iki sebebi birbirinin
yerine koymak, program dosyasının en sık görülen hukuki boşluğu.
Bu sayfadaki risk okuması, denetim yorumu ve sıralama önerisi
bizim değerlendirmemizdir; standardın ölçüt metni değildir. Resmî standart
metinleri aşağıda setin kendi kaynağından okunur ve hakları TÜSKA’ya aittir.
Mevzuat değişebilir; bir karara dayanak yapmadan önce madde metnini Resmî
Gazete’den teyit etmenizi öneririz.